DERS: Türk Dili ve Edebiyatı-10 SINIF: 10/A TARİH: 04 – 15 MAYIS 2026
TEMA
ADI /NO: 4.TEMA: NESİLLERİN MİRASI
TEMA DERS SAATİ: 45 ( Metin Tahlili : 23 – Edebiyat Atölyesi : 20 Okul Temelli Öğrenme: 2 )
TEMA DAĞILIMI :
Metin Tahlili / Konuşma Becerileri Alanı Metin Tahlili / Konuşma Becerileri Alanı :
• Tiyatro
• Dede Korkut hikâyelerinden birini seçip canlandırabilme
İÇERİK ÇERÇEVESİ:
“Nesillerin Mirası ” temasının içerik çerçevesi şu şekildedir: • Okuma • Konuşma • Dinleme/İzleme • Yazma
ANAHTAR KAVRAMLAR: • sözlü kültür • dönem • millî bilinç • olağanüstülük • yaşantı • değişim • kurmaca • şiir • yenilik
• millî edebiyat • hikâye • açık ve örtük ileti • roman
EĞİLİMLER: E1.1. Merak, E1.2. Bağımsızlık, E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven), E2.2. Sorumluluk, E2.3.
Girişkenlik, E3.1. Uzmanlaşma, E3.2. Odaklanma, E3.3. Yaratıcılık, E3.5. Açık Fikirlilik,
E3.7. Sistematik Olma, E3.10. Eleştirel Bakma, E3.11. Özgün Düşünme
PROGRAMLAR ARASI BİLEŞENLER : Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3.
Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D7. Estetik, D11. Özgürlük, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik
Okuryazarlık Becerileri
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı
DİSİPLİNLER ARASI
İLİŞKİLER Tarih, Din, Psikoloji, Sosyoloji
BECERİLER ARASI
İLİŞKİLER
KB2.18. Tartışma, KB3.1. Karar Verme
ÖĞRENME
KANITLARI
(Ölçme ve Değerlendirme) • Kısa cevaplı sorular • Gözlem formları • Çıkış kartları • Açık uçlu sorular
• Öğrenme günlüğü • T diyagramı • Karşılaştırma tablosu
• Çalışma kâğıdı • Bilgi haritası
ÖĞRETME-ÖĞRENME
YAŞANTILARI: Temel Kabuller
Öğrencilerin toplumda meydana gelen sosyal, siyasi ve kültürel değişimlerin edebî eserleri
etkilediğini; benzer şekilde edebî anlatımların da sosyal, siyasi ve kültürel değişimlere sebep
olduğunu; tahlil edilecek metinlerin türlerine özgü temel kavramları (anlatıcı, olay örgüsü,
kişi, zaman, mekân, söyleyici, ahenk unsurları vb.) ve fiiller ile ilgili dil bilgisi konularını bildiği
kabul edilmektedir.
Ön Değerlendirme Süreci
Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) belirlemek, konu ile ilgili far-
kındalık düzeylerini tespit etmek için soru-cevap, kavram haritası, görsel okuma, sınıf içi
tartışma vb. yöntemler uygulanabilir.
Köprü Kurma
Öğrencilerin şiir ile anlatmaya bağlı edebî metinlerin yapı özellikleri hakkında önceki bilgi-
leri, bu temada öğrenecekleri bilgilere temel oluşturur. Metinlerin incelenmesinde tarih,
sosyoloji, felsefe ve psikoloji disiplinleriyle ilgili bilgilerden faydalanılır. Ayrıca bu temada
edinilen bilgi ve beceriler 11 ve 12. sınıfta ele alınacak temalara temel oluşturur.
FARKLILAŞTIRMA:
Zenginleştirme
Öğrencilerden tahlil ettikleri Dede Korkut hikâyesi ile ilgili alan yazını çalışması yapmaları
istenebilir. Temada sözü edilen edebî dönemlere yönelik dönem-eser çalışması yaptırıla-
bilir. Farklı türde bir metin tahlil edilebilir. Mesela Tanzimat Dönemi’nden bir roman tahlil
edilmiş ise bu aşamada farklı türde metinler kullanılabilir.
* Türk edebiyatında 19. yüzyılda roman türünün gelişiminde etkili olan edebî akımları ve
bu akımların özelliklerini gösteren eserleri kavram haritası yaparak arkadaşlarına sun-
ması öğrencilerden istenebilir. Aynı performans görevini Türk edebiyatında etkili olan şiir
akımları üzerinden de gerçekleştirmeleri beklenebilir.
Destekleme
Öğrencilerden temada sözü edilen dönemlerin sosyal, siyasi, kültürel yapısını yansıtan
görsellerin yer aldığı bir pano hazırlamaları istenebilir. Sözü edilen edebî dönemlerdeki
metinlerin sadeleştirilmiş hâllerine yer verilebilir.
ÖĞRENME ÇIKTILARI
VE SÜREÇ BİLEŞENLERİ:
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1. Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşma sürecini yönetebilme
TDE3.2. Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşmasına uygun içerik oluşturabilme
TDE3.3. Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşmasında kural uygulayabilme
TDE3.4. Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşmasına yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme
ÖĞRENME- ÖĞRETME YÖNTEM VE TEKNİKLERİ : Kavram Haritası,Okuma Stratejileri ( Sesli Okuma,Sessiz Okuma,…) İçerik Tahmini,Okuma tiyatrosu,Sözlük Çalışması ( Söz Varlığımız) ,Hikaye Haritası,Çıkış Kartı,Görsel Metin Okuma,Sunum Hazırlama,Beyin Fırtınası, …
KULLANILAN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİ, ARAÇ VE GEREÇLER : Türk dili ve edebiyatı Meb ders kitabı,sözlükler, yazım kılavuzu, atasözleri ve deyimler sözlüğü, etkileşimli tahta, işlenen konularla ilgili metinlerin yer aldığı bütün kaynaklar, edebiyat tarihi kitapları, ansiklopediler, internet, gazete ve dergiler,dijital araçlar…
DERS SAATİ: 10 ( Edebiyat Atölyesi / Konuşma Becerileri Alanı) / 2 HAFTA
TEMA – İÇERİK – SÜREÇ ANALİZİ
Tema Çerçevesi :
Bu temada edebiyatın sosyolojik değişimlere ve bu değişimlerle çağlar boyu kazanılan kültürel birikimin ortaya çıkmasına zemin hazırlaması üzerinde durulmakta ve Türk dili ve edebiyatı tarihinde din, sosyoloji, felsefe, dil ve kültür alanlarında yaşanan değişimlerin edebî türlere yansıması ele alınmaktadır. Öğrencilere nesilden nesile aktarılarak bugüne
miras kalan edebî birikimimizle ilgili farkındalık kazandırılması hedeflenmektedir.Bu temada okuma metni olarak Dede Korkut hikâyelerinden bir örnek ve Tanzimat Dönemi’nden bir şiir seçilir, ara metin olarak Servetifünun Dönemi’nden bir roman ve Fecriati Dönemi’nden bir şiir kullanılır. Dinleme/izleme metninde Millî Edebiyat Dönemi’nden çok modlu metin özelliği taşıyan bir hikâye ele alınır. Konuşmada öğrencinin tahlil ettiği Dede Korkut hikâyelerinden birini seçerek canlandırması, yazmada ise dinlediği/izlediği Millî Edebiyat Dönemi’ne ait hikâyeyi bir şiir hâline getirebilmesi sağlanır.
İçerik Çerçevesi: “Nesillerin Mirası” temasının içerik çerçevesi şu şekildedir:
• Okuma
• Konuşma
• Dinleme/İzleme
• Yazma
Konuşma becerisinin geliştirilmesinde öğrencilerin Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırmaları suretiyle sözlü bir anlatım gerçekleştirilir. Böylece geçmişten bugüne kültürümüzde değişmeden kalan ve değişen unsurları daha iyi anlamaları sağlanır.
Süreç Çerçevesi: Bu tema çerçevesinde konuşma becerisi kapsamında öğrencilerden Dede
Korkut hikâyelerinden birini canlandırmaları beklenir.
EDEBİYAT ATÖLYESİ : KONUŞMA 04 MAYIS – 15 MAYIS 2026 / 2 HAFTA
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma Becerileri Uygulama Süreci
TDE3.1
Öğrencilere Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırmalarına yönelik bir performans görevi verilir. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir, performans görevi sınıfta sergilenir (SDB2.1).
Öğrencilerin amaca, konuya, hedef kitleye uygun konuşma yöntem ve stratejileri seçmeleri; iletişim ve görgü kurallarına uygun hareket etmeleri sağlanır. Bu uygulama için grup çalışması yapılır (SDB2.2), iletişim kurallarına uymaya özen gösterilir ve iletişim engeli olmaması için gerekli ortam hazırlanır (E2.2, E3.3, SDB2.1).
TDE3.2 ve TDE3.3
Öğrenciler, Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırmak için seçer. Bu hikâyeyi tercih etme nedenini açıklar (SDB3.3). Bu aşamada öğrenciler hikâyedeki kişiler, zaman,mekân, dil ve anlatım özellikleri ile ilgili bilgi edinir ve ön bilgileri doğrultusunda metne yorumlarını katarak bir canlandırma planı hazırlar (E3.3, SDB1.2, OB1, KB3.1). Metne kendi
yorumlarını katarken uygun olan düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır. Gruplar hazırladıkları canlandırma planlarını karşılaştırarak planların tutarlılığını ve ana düşünceyle ilişkisini değerlendirir. Daha sonra gruplar çalışmalarını uygun şekilde bir araya getirerek anlam akışına göre bir canlandırma sırası oluşturur (E2.3, SDB2.2).
Öğrenciler, canlandırma için uygun dekoru ve görsel ögeleri belirleyerek düzenler ve canlandırmalarını yapar (SDB2.1). Canlandırma sürecinde hikâyedeki iletileri sınıf ortamında açık bir şekilde ifade eder. Metne kendi yorumlarını katarken bağdaşıklık ögelerinden faydalanır, Türkçeyi millî bir bilinçle, kurallarına uygun bir şekilde kullanır (E3.11, E1.5, D19).
TDE3.4
Performans sürecinde öğrencilerin canlandırmaları dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Özgünlük, dil yapıları, ana düşünceye uygunluk, mekân ve zaman yönetimi, beden dili kullanımı, görsel ve işitsel ögelerin kullanımı gibi ölçütler puanlamada kullanılır.
Öğrenciler canlandırma sürecindeki davranış, duygu ve düşüncelerini değerlendirebilirler. Bu amaçla sözlü anlatımlarına yönelik bir öz değerlendirme yapmaları sağlanabilir
(SDB1.2). Öz değerlendirme sonrasında elde edilen sonuçları, öğretmen ve akran değerlendirmeleri ile gözden geçirmeleri istenebilir. Geri bildirimlerden hareketle bundan sonra yapacakları konuşmalar için kendilerine yeni hedefler belirlemeleri, özgün bir konuşmacı kimliği oluşturmaları sağlanabilir (E3.11, D11).
-HAYDİ UYGULAMA SÜRECİNİ DERS KİTABI ÜZERİNDEN GÖRELİM-
Çok modlu metin “Tiyatro Dünyası” öğrenciye izlettirilir ve verilen sorular cevaplandırılır.
1.) Dinlediğiniz/izlediğiniz çok modlu metinde senaryo, dekor ve kostümün oyuncu ile izleyici
üzerinde bıraktığı etki hakkındaki görüşlerinizi yazınız.
Bu unsurlar oyunu daha gerçekçi ve etkileyici hâle getirir. Senaryo, dekor ve kostüm, tiyatronun temel yapı taşlarıdır. Oyuncunun karakteri daha iyi yansıtmasını sağlar ve izleyicinin sahnelenen olaya inanmasını kolaylaştırır. Böylece tiyatro, daha canlı ve akılda kalıcı bir deneyim sunar.
2.) Tiyatronun hazırlık süreciyle ilgili dikkatinizi çeken özellikler nelerdir?
Tiyatro sürecinde uzun provalar yapılır, ekip uyumu sağlanır ve her detay planlanır. Sahne düzeninden ışığa kadar her unsur dikkatle hazırlanır. Bu durum tiyatronun disiplinli ve kolektif bir sanat olduğunu gösterir.
3.) Tarihî bir konunun tiyatro oyunu olarak sahnelenmesi hakkında ne düşünüyorsunuz?
Tarihî olayların sahnelenmesi, geçmişi somut ve anlaşılır hâle getirir. İzleyici olayları yaşayarak öğrenir ve bu da öğrenmenin kalıcılığını artırır. Ayrıca tarih bilincinin gelişmesine katkı sağlar.
4.) Dinlediğiniz/izlediğiniz çok modlu metinde canlandırma sırasında oyuncunun rolünü izleyiciye
nasıl aktardığını düşünüyorsunuz? Açıklayınız.
Oyuncu, karakterini yansıtırken jest, mimik, ses tonu ve hareketlerini etkili biçimde kullanır. Bu sayede izleyiciyle bağ kurar ve duyguları sahneden seyirciye aktarır. Böylece oyun daha etkileyici ve inandırıcı olur.
Performans Görevi – Hikâyeden Sahneye
________________________________________
1. Seçilen hikâye ve seçme nedeni
Deli Dumrul hikâyesi seçilmiştir çünkü öğretici ve etkileyicidir.
Seçilen hikâye Deli Dumrul’dur. Bu hikâye, insanın hatalarını fark etmesi, merhametli olması ve doğru yolu bulması gibi önemli mesajlar içerir. Ayrıca olayların canlı olması sayesinde sahneye kolayca uyarlanabilir.
________________________________________
2. Hikâyenin temel özellikleri
Hikâye destansı bir dönemde geçer ve güçlü karakterler içerir.
Hikâyede Deli Dumrul, eşi, ailesi ve Azrail gibi karakterler bulunur. Olaylar geçmişte, Oğuz Türkleri döneminde geçer. Mekânlar doğal alanlar ve ev ortamlarıdır. Anlatım ise akıcı, sade ve duygusal yönü güçlüdür.
________________________________________
3. Canlandırmanın amacı ve yöntemi
Amaç, hikâyedeki dersleri izleyiciye aktarmaktır.
Canlandırmada amaç, hikâyedeki ahlaki mesajları ve karakter değişimini izleyiciye göstermektir. Hedef kitle sınıf ortamıdır. Yöntem olarak rol yapma, dramatizasyon ve anlatım teknikleri kullanılmıştır.
________________________________________
4. Canlandırma planı (kısa)
Hikâye bölümlere ayrılarak sahnelenmiştir.
Canlandırma şu şekilde planlanmıştır:
• Başlangıç: Dumrul’un gururlu tavrı
• Gelişme: Azrail ile karşılaşma ve korku
• Dönüm noktası: Ailesinin ve eşinin tepkileri
• Sonuç: Tövbe ve bağışlanma
Bu yapı sayesinde olaylar daha anlaşılır ve etkileyici hâle getirilmiştir.
________________________________________
5. Rol dağılımı ve hazırlık süreci
Her öğrenci görev alarak ekip çalışması yapılmıştır.
Grup içinde oyuncular, yönetmen ve teknik ekip belirlenmiştir. Sahne düzeni için basit dekorlar ve uygun ortam hazırlanmıştır. Provalar yapılarak sunum daha düzenli ve akıcı hâle getirilmiştir.
________________________________________
6. Hikâyenin verdiği ana mesaj
Gerçek güç, doğruyu bulmak ve iyi olmaktır.
Hikâyede Deli Dumrul’un yaşadığı değişim, insanlara kibirden uzak durmayı ve merhametli olmayı öğretir. Aynı zamanda doğru yolu bulmanın ve hatalardan ders çıkarmanın önemini vurgular.
________________________________________
NOT: 4.Tema konuşma performans ölçeği kullanılarak öğrencilerin 4.tema konuşma performans notu verilmiş olur.
________________________________________
TDE 10 4.TEMA KONUŞMA BECERİLERİ GÜNLÜK PLAN 2026 indir
