DERS: Türk Dili ve Edebiyatı-9 SINIF: 9/A TARİH: 04 – 15 MAYIS 2026
TEMA
ADI /NO: 4. TEMA: Dilin Zenginliği
TEMA
DERS SAATİ:
45 ( Metin Tahlili : 23 – Edebiyat Atölyesi : 20 Okul Temelli Öğrenme: 2 )
TEMA DAĞILIMI : Metin Tahlili / Konuşma Becerileri Alanı Edebiyat Atölyesi: Konuşma Becerileri Alanı / Bu edebiyat atölyesinde sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştıran bir sunum hazırlayabilme.
İÇERİK ÇERÇEVESİ: “Dilin Zenginliği ” temasının içerik çerçevesi şu şekildedir:
• Okuma • Konuşma • Dinleme/İzleme • Yazma
ANAHTAR KAVRAMLAR: • üslup, • öğretici metin, • Edebi metin , • tenkit, • anlatım teknikleri (geriye dönüş,monolog, diyalog vb.), • düşünceyi geliştirme yolları (tanımlama,karşılaştırma vb.), • anlatım özellikleri (duruluk, akıcılık, yalınlık,özgünlük, tutarlılık vb.), • edebî dil
EĞİLİMLER: E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E2.2. Sorumluluk, E3.3.Yaratıcılık, E3.5. Açık Fikirlilik, E3.7. Sistematik Olma, E3.8. SoruSorma, E3.10. Eleştirel Bakma, E3.11. Özgün Düşünme
PROGRAMLAR ARASI BİLEŞENLER : Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri: SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim,SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum,SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler: D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D7. Estetik, D11.Özgürlük, D16. Sorumluluk
Okuryazarlık Becerileri: OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB7. VeriOkuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı
Disiplinler Arası İlişkiler: Tarih, Psikoloji, Sosyoloji, Teknoloji
Beceriler Arası İlişkiler: KB2.7. Karşılaştırma, KB2.10. Çıkarım Yapma, KB2.20.Sentezleme, KB3.3. Eleştirel Düşünme
ÖĞRENME
KANITLARI:
ÖLÇME • Gözlem formu • Çalışma kâğıdı • Çıkış kartı • Öğrenme duvarı
• Öğrenme günlüğü • Açık uçlu sorular • Kontrol listesi • Bilgi kartları
ÖĞRETME
–
ÖĞRENME
YAŞANTILARI:
Temel Kabuller : Bu temada öğrencilerin hikâye türünün genel özellikleri ve yapı unsurlarını, anlatmaya bağlı metinlerde kullanılan anlatım biçimlerini, öğretici metinlerin genel özelliklerini, öğretici metinlerde kullanılan anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını; kültürel, sosyal ve psikolojik temel unsurları, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını, şekil bilgisi ile ilgili dil bilgisi kurallarını bildiği kabul edilmektedir.
Ön Değerlendirme Süreci: Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, görüş oluşturma, beyin fırtınası gibi yöntemler uygulanır.
Öğrencilerin roman,tiyatro ve eleştiri türlerine yönelik ön bilgilerini tespit etmek için soru-cevap veya beyin fırtınası yöntemleri uygulanır.
Köprü Kurma: Önceki temalarda hikâye türleriyle ilgili edinilen bilgiler, bu temada tahlil edilerek romanla ilgili öğrenilecek bilgilere temel oluşturur. Öğrencilerin daha önce öğretici metinlerle ilgili öğrendikleri bilgiler, eleştiri metninin tahlil edilme sürecinde kullanılır.
Bu temada dilin zenginliğini yansıtan roman, eleştiri ve otobiyografi türlerinden metinler derinlemesine tahlil edilir;öğrenilen bilgiler 10. sınıfta ele alınan metinlerin tahlil aşamasına ön bilgi oluşturur.Öğrencilerin tahlil ettikleri ve karşılaştırma yaptıkları metinleraracılığıyla üslup kavramına ilişkin bilgileri pekişecektir.Öğrenciler üslupla ilgili kendi beğenilerini fark edebilecek ve bunu sanat eserlerine yönelik seçkilerinde kullanabileceklerdir.
FARKLILAŞTIRMA:
Zenginleştirme : Öğrencilerden tahlil edilen romanın kurgusundan hareketle yeni bir olay örgüsü oluşturmaları veya kendi otobiyografilerini film şeridi hâline getirmeleri istenebilir. Film şeridi dijital araçlar kullanılarak hazırlanabilir. Konuşma etkinliği olarak farklı üslup özelliklerini bir arada yansıtan diyaloglar yazılabilir ve öğrencilerin bu diyalogları işletebilecekleri yaratıcı drama etkinliği düzenlenebilir.*Aynı dönemde yaşamış iki yazara ait birer eser (birkaç eser)seçmesi, bu eserlerden yola çıkarak yazarların üslup farklılığını ortaya koyan bir çalışma (poster, sunu, eleştiri yazısı vb.)yapması ve bunu paylaşması istenebilir.
Destekleme: Öğrenme sürecinde öğrencilerden okudukları romandaki beğendikleri bir kişiyle ilgili düşüncelerini yazılı olarak ifadeetmeleri istenir. Romanın üslubuyla ilgili bir çalışma kâğıdı verilerek bunu doldurmaları istenir.
ÖĞRENME ÇIKTILARI :
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1. Dilin zenginliğini kullandığı akıcı bir konuşma sürecini yönetebilme
TDE3.2. Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşma içeriğini oluşturabilme
TDE3.3. Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşmasında kural uygulayabilme
TDE3.4. Kullandığı dil özelliklerinin konuşmasına etkisine yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme
ÖĞRENME- ÖĞRETME YÖNTEM VE TEKNİKLERİ : Sesli okuma, sessiz okuma,hızlı ve etkili okuma,soru ve cevap , hikaye haritası,açık uçlu sorular,tahlil,öğrenme duvarı,çıkış kartı,yumruktan beşe,tartışma,anlamsal çağrışım haritaları,T diyogramı,evet-hayır kartları,dinleme,izleme,RAFT tekniği,sentezleme tekniği,Dijital araçlar…
KULLANILAN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİ, ARAÇ VE GEREÇLER : Türk dili ve edebiyatı Meb ders kitabı,sözlükler, yazım kılavuzu, atasözleri ve deyimler sözlüğü, etkileşimli tahta, işlenen konularla ilgili metinlerin yer aldığı bütün kaynaklar, edebiyat tarihi kitapları, ansiklopediler, internet, gazete ve dergiler,dijital araçlar…
DERS SAATİ: 10 ( Edebiyat Atölyesi / Konuşma Becerileri Alanı) / 2 HAFTA
TEMA – İÇERİK – SÜREÇ ANALİZİ
Tema Çerçevesi : “Dilin Zenginliği” temasında Türkçenin zengin söz varlığı, kendine özgü dil özellikleri ve anlam oluşturmadaki esnek yapısıyla duygu,düşünce ve bilgiyi ifade edebilme gücünün metinler aracılığıyla keşfedilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda edebiyatta üslup kavramı üzerinde durulur, edebî ve öğretici metinlerden hareketle üslup özelliklerini tanımaya yönelik metin incelemeleri yapılır.Öğrencilerin, üslubu oluşturan unsurlarla ilgili temel bilgileri özümsemeleri, üslubun anlatıma ve edebî dilin oluşumuna katkısını fark edebilmeleri, metnin edebî değerinin ortaya çıkışında üslubun etkisini açıklayabilmeleri, kendi özgün konuşur ve yazar kimliklerini kazanmaları hedeflenir. Edebiyat atölyesi çalışmalarında üslup konusunda öğrenilenlerden hareketle etkileşimli bir konuşma yapılır.
İçerik Çerçevesi: “Dilin Zenginliği” temasının içerik çerçevesi şu şekildedir:
• Okuma
• Konuşma
• Dinleme/İzleme
• Yazma
Konuşma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, tahlil ettiği metinlerden hareketle sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren sözlü bir anlatım (sunum) gerçekleştirir.Konuşmada dilin zenginliği temasının doğasına uygun olarak söz varlığının etkili kullanımı göz önünde bulundurulur.
Süreç Çerçevesi: Bu temada tahlil edilen roman ve eleştiri metinlerinden hareketle sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren bir sunum gerçekleştirilerek konuşma becerisi etkinleştirilmiş olur.
EDEBİYAT ATÖLYESİ : KONUŞMA 04 MAYIS – 15 MAYIS 2026 / 2 HAFTA
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma Becerileri Uygulama Süreci
TDE3.1
Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunum yapmalarına yönelik performans görevi verilir. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir,performans görevi sınıfta gerçekleştirilir.Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunumyapmalarına ilişkin bir performans görevi verilerek öğrencilerin konuşma becerilerini etkinleştirmeleri sağlanır. Öğrenciler gruplara ayrılır ve onlardan sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren etkileşimli bir sunum yapmaları istenir. Sunum esnasında öğrencilerden özverili davranmaları beklenir (D16). Amaca, hedef kitlenin özelliklerine,ortama, bağlama, zamana göre uygun konuşma stratejisine karar verilir. Sözlü anlatım ve etkileşimli sunum sırasında uygun üslup belirlenir; ses tonu ve beden dili anlam oluşturmak amacıyla kullanılır, nezaket kurallarına uygun hareket edilir(SDB2.1).
TDE3.2
Gruplar tarafından konuşmanın içeriği oluşturulurken hazırlıklı konuşma süreciyle ilgili ön bilgiler dikkate alınarak bir sunum planı hazırlanır ve grubun konuşmacısı belirlenir (SDB2.2). Planlı olma ve grupla çalışmanın önemine değinilerek öğrencilerde çalışkanlık değeri desteklenir (D3).Sunumun gerçekleştirileceği ortama, hedef kitlenin özelliklerine ve beklentilerine yönelik tahminlerde bulunularak konuşma metni hazırlanır. Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçimi, düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında bağdaşıklık ve bağlaşıklık unsurlarının doğru kullanımı, verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir. Sunumun içeriği oluşturulurken sosyal medya dili ile edebî dilin özellikleri karşılaştırılır. Karşılaştırma sonuçlarına göre elde edilen bilgiler,konuşma planına uygun şekilde sınıflandırılır (OB7).Elde edilen bilgilere yönelik yorum ve değerlendirmeler yapılır(E3.10), konuşma planına uygun olarak düzenlenir. Sosyal medya dilinin edebî dilin özelliklerine göre değerlendirildiği,konuşma sırasında sesin ve beden dilinin ulaşılan yargıları desteklemek amacıyla etkili bir biçimde kullanıldığı, görsel ve işitsel ögelerin ön planda olduğu bir sunum hazırlanır. Bu süreçte dijital araçlardan yararlanılabilir (SDB1.2, OB2).
TDE3.3
Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçiminde düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında eklerin ve bağlaşıklık ögelerinin uygun kullanımı ile verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir.
TDE3.4
Sunum aşamasının tüm süreci, hakkaniyetli ve dürüst (D6) bir tutum içerisinde öz değerlendirme ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir (SDB1.2). Değerlendirme ölçütleri olarak konuya uygunluk, özgünlük, seçilen dil yapıları, mekân ve zaman yönetimi, ses ve beden dilinin etkili kullanımı, görsel ve işitsel ögelerin kullanımı gibi ölçütler yer alır.Sunum sürecindeki duygu, düşünce, davranışlar ile bunlara etki eden fiziksel (mekân, gürültü vb.), dilsel (söz varlığı, dil yapısıvb.), duyuşsal (ilgi alanı vb.) ve zihinsel etkenler gözden geçirilir;hatalar düzeltilir; uygun davranış, duygu ve düşünceler pekiştirilip sonraki konuşma etkinliklerinde kullanılmak özgün konuşmacı kimliği oluşturulur (E1.4, E3.7).
-HAYDİ UYGULAMA SÜRECİNİ DERS KİTABI ÜZERİNDEN GÖRELİM-
Aşağıdaki metinleri okuyunuz ve ana dilin önemi hakkında çıkarımlarda bulununuz.
1. Türkçeyi sevmek, vatan ve millet sevgisinin temelidir.
2. Türkçe, dünyada en geniş coğrafyada konuşulan dillerden biridir.
3. Ana dili doğru ve etkili kullanmak, bireyin iletişim becerisini güçlendirir.
4. Kitle iletişim araçları, dilin hem olumlu hem olumsuz şekilde yayılmasında etkilidir.
5. Sosyal medyada kullanılan dil, dilin yapısını değiştirebilir; bu nedenle dikkatli olunmalıdır.
Aşamalar
Öğretmeninizin rehberliğinde takımlar oluşturunuz.
Sunumunuz için sosyal medya dili ve edebî dil hakkında bilgiler toplayınız.
Topladığınız bilgileri güvenilirlik, tutarlılık, geçerlilik gibi kriterlere göre değerlendirip sunumunuzda kullanacağınız bilgileri belirleyiniz.
Hedef kitlenin özelliklerine, söz varlığı, düşünceyi geliştirme yolu, iletilerin aktarıma vb. dikkat ede¬rek sunumuzun etkileyiciliğini artırınız.
Sunumuzu etkili bir hâle getirmek için sınıf dışında bir slayt gösterisi hazırlayınız. Anlamın Yapı Taşları temasında öğrendiğiniz slayt hazırlama kurallarını uygulayınız.
Slaytınızı görsel ve işitsel araçlarla zenginleştiriniz.
Takım arkadaşlarınızla görev dağılımı yaparak sunumuzu hazırlayınız.
Size gelen dönütlere göre sunumunuzda geliştirilmesi gereken yönler üzerinde çalışınız.
Yönerge
• Edebiyat atölyesindeki sunumunuzu sınıf dışında hazırlayıp sınıf içinde gerçekleştiriniz.
• Sunumuzu arkadaşlarınızla takım çalışması hâlinde yapınız.
• Hazırlığınızı ve sunumunuzu size verilen süre içinde gerçekleştiriniz.
• Sunumunuzu değerlendirme ölçütlerine dikkat ederek gerçekleştiriniz.
• Sunumunuzun; öğretmen, akran ve öz değerlendirme yoluyla değerlendirileceğini unutmayınız.
Haydi, başlayalım!
1. Dilin Zenginliği temasında okuduğunuz metinlerden hareketle dilin zenginliğine ve üsluba yönelik edindiğiniz bilgileri yazınız.
Cevap: Dilin zenginliği, bir milletin kültürel birikimini, düşünce dünyasını ve estetik anlayışını yansıtır. Türkçemiz deyimler, atasözleri, mecazlar, şiirsel yapılar ve kelime çeşitliliğiyle oldukça zengin bir dildir. Okuduğumuz metinlerde, ana dil sevgisinin milli kimliğin oluşmasında önemli olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca edebî dilin duygu ve düşünceleri etkileyici bir biçimde ifade ettiği, sosyal medya dilinin ise daha sade ve hızlı olduğu anlatılmıştır. Üslup ise yazarın kendine özgü anlatım biçimidir; üslup sayesinde bir metin başka metinlerden ayrılır ve etkileyicilik kazanır. Bu nedenle dilimizi doğru, etkili ve zengin bir biçimde kullanmak kültürel kimliğimizi korumak açısından çok önemlidir.
• Dilin zenginliği, kültürümüzü ve tarihsel birikimimizi yansıtır.
• Atasözleri, deyimler ve söz sanatları dili daha güçlü hale getirir.
• Üslup, yazarın dili kullanma biçimidir ve anlatıma kimlik kazandırır.
• Edebî dil estetik sunum sağlarken, sosyal medya dili sadelik üzerine kuruludur.
• Dilin doğru kullanımı iletişimi etkiler, kültürel değerleri korur.
NOT: 4.Tema konuşma performans ölçeği kullanılarak öğrencilerin 4.tema konuşma performans notu verilmiş olur.
TDE 9 4.TEMA KONUŞMA BECERİLERİ ALANI GÜNLÜK PLAN 2026 İNDİR
