1. Vardar Ovası türküsünü okuyunuz ve türküden hareketle soruları cevaplayınız.
VARDAR OVASI
Mayadağ’dan kalkan kazlar,
Al topuklu beyaz kızlar,
Yârimin yüreği sızlar.
Eylenemem, aldanamam,
Ben bu yerlerde duramam.
Vardar Ovası, Vardar Ovası
Kazanamadım sıla parası.
Mayadağ’ın yıldızıyım,
Ben annemin bir kızıyım,
Efendimin sağ gözüyüm.
Eylenemem, aldanamam
Ben bu yerlerde duramam.
Vardar Ovası, Vardar Ovası
Kazanamadım sıla parası.
Anonim
a) Türküde kullanılan isim ve sıfat tamlamalarına üçer örnek veriniz.
b) isim ve sıfat tamlamalarının türküye olan katkısını türküden en az birer örnek vererek kısaca açıklayınız.
2. Aşağıda verilen koşuk ve koşma örneklerini inceleyerek T diyagramını doldurunuz.
KOŞUK
Günümüz Türkçesiyle
Bulnar mini ulas köz
Kara mengiz kızıl yüz
Andın tamar tükel tüz
Bulnap yana ol kaçar
Günümüz Türkçesiyle:
(O) baygın göz(ler) beni avlıyor.
Kara benler (bulunan o) pembe yüz (beni tutsak ediyor).
Bütün güzellik(ler) ondan damlıyor (sanki),
(Beni) tutsak ediyor, sonra da kaçıp gidiyor.
KOŞMA
Ala gözlerini sevdiğim dilber
Kokuya benzettim güller içinde
İnceciktir belin hilaldir kaşın
Selviye benzettim dallar içinde
Karacaoğlan
3. Aşağıda verilen bağlama göre soruları cevaplayınız.
Bir grup lise öğrencisi, “Türk Edebiyatı Tarihinde Yolculuk” adlı bir etkinlik yapmaktadır. Öğrencilerden biri eline kopuza benzeyen bir enstrüman alır, arkadaşlarından halka şeklinde etrafında oturmalarını ister. Canlandırılan dönemin şekil özelliklerini yansıtan kendi oluşturduğu şu dizeleri belirli bir ritim tutturarak okur:
Yüce dağa yol açar
Sert kayayı kol biçer
Dar boğazı ok geçer
Er meydanında belli
Kükreyen sel taşkındır
Titreyen el pişkindir
Tunç bilekler şişkindir
Yiğit harmanda belli
a) Öğrenciler Türk edebiyatının hangi dönemini canlandırmaktadır? Gerekçesi ile açıklayınız.
b) Öğrencinin okuduğu dizelerden örnek vererek canlandırılan dönemin şiir özelliklerinden dört tanesini yazınız.
Hastane Önünde incir Ağacı türküsünü okuyunuz. HASTANE ÖNÜNDE iNCiR AĞACI
Hastane önünde incir ağacı
Doktor bulamadı bana ilâcı
Baştabip geliyor zehirden acı
Garip kaldım yüreğime derdoldu
Ellerin vatanı bana yurdoldu
Mezarımı kazın bayıra düze
Yönünü çevirin sıladan yüze
Benden selam söylen sevdiğimize
Başına koysun karalar bağlasın
Gurbet elde kaldım diye ağlasın
Derleyen: Nida Tüfekçi
4. ilk bentte dize sonlarındaki ses benzerliğinin (a-c-ı) şiirin ahenk ve duygusunu nasıl etkilediğini yazınız.
Aşağıdaki koşmayı ve açıklamayı okuyunuz. KOŞMA
Değmen benim yaslı gamlı gönlüme
Selvi boylu nazlı yârdan ayrıldım
Beni felek etti yârımden ırak
Lebi şükker dili baldan ayrıldım
Diyâr-ı gurbetin derd ü mihnetin
Bir yâr için çektim nice zahmetin
Tâze bildim ben de yârin kıymetin
Ah ne deyim efendimden ayrıldım
Umudumu ben Mevlâ’ya bağlarım
Aşk oduna ciğerciğim dağlarım
Gevherî der gece gündüz ağlarım
Al yanağı gonca gülden ayrıldım
Gevheri
Koşmada “ayrılık” teması işlenmiştir. Şair, ayrılığın getirdiği özlemi güçlü imgelerle dile getirirken son dörtlükte kavuşma umudunu da vurgulamıştır.
5. Koşmanın yazıldığı dönemdeki “kavuşma umudu” ile günümüzdeki “kavuşma umudunun” teknolojik gelişmelerle nasıl değiştiğini açıklayınız.
6. Altın Balta masalını okuyunuz ve masaldan hareketle soruları cevaplayınız.
ALTIN BALTA
Bir varmış bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, ben anamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken çok eski zamanlarda fakir bir adam, karısı ve çocuklarıyla birlikte küçük bir kulübede yaşarmış.
Günün birinde bu adam, zengin komşusundan baltasını ödünç istemiş. Komşusu da söylene söylene, binbir nazla baltasını ona vermiş. Baltayı alan fakir adam, odun kesmek için yola çıkmış. Biraz odun kesip, dönmeye hazırlanırken baltanın başı çıkmış. Balta, değirmeni döndüren suyun içine düşüvermiş. Fakir adam; ak sakallı, temiz yüzlü ihtiyar değirmencinin yanına gidip baltasını vermesi için yalvarmış. İhtiyar da değirmeni durdurmuş ve sudan altın başlı bir balta çıkararak:
– Baltan bu mu, diye sormuş.
Fakir adam:
– Hayır, bu değil, diye cevap vermiş.
İhtiyar ikinci defa elini suya sokmuş ve bu sefer gümüş başlı bir balta çıkararak:
– Baltan bu mu, diye sormuş.
Fakir adam yine:
– Hayır, bu da değil, demiş.
– Değirmenci üçüncü kez elini suya soktuğunda bu defa kara, demir bir balta çıkarmış. O zaman fakir adam: Hah, işte bu benim suya düşürdüğüm baltam, diyerek elini ihtiyara uzatmış.
İhtiyar değirmenci onu durdurup:
– Evladım, sen çok temiz kalpli ve dürüst bir insanmışsın. Al, bu balta benden sana hediye olsun. Elinde bu balta olduğu sürece korkma, işlerin hep yolunda gider, demiş ve ona altın baltayı vermiş.
Adam da baltayı alıp eve gitmiş. Meğer altın baltanın bir bereketi varmış. Adam baltayı kullandıkça zenginleşmiş, evinin bereketi artmış. Bu sırada da karşılaştığı fakir insanlara hep yardım etmiş. Çok geçmeden konu komşu, ondaki deği- şikliği fark etmiş ve ona bunun sırrını sormuşlar. Adam da olup biteni anlatmış. Bunları duyan zengin komşusu da kara baltasını alıp odun kesmeye gitmiş. Fakir adamın başına gelenler, kendisinin de başına gelsin diye baltasını alıp suya atmış ve değirmencinin yanına varmış. İhtiyar, altın başlı baltayı sudan çıkardığında zengin adam:
– İşte, bu benim baltam, bu benim baltam, diyerek baltaya uzanmış. Değirmenci ihtiyar, zengin adama:
– Sen dürüst biri değilsin! İşte senin baltan bu, diye hiddetle bağırmış ve demir başlı baltayı sudan çıkararak ona uzatmış. Zengin adam kös kös, evine dönmüş. Fakir adam da dürüstlüğü sayesinde altın baltasıyla ömür boyu bolluk içinde yaşamış. Gökten üç elma düşmüş. Biri anlatanın, biri dinleyenin, biri de dürüst kişilerin başına…
a) Masalı film şeridine dönüştürürken kullanacağınız sekiz özet cümle yazınız.
b) Aşağıdaki görsellerden hangisi masalı film şeridine dönüştürürken kullanılamaz? Gerekçesini yazınız.
c) Masalı film şeridine dönüştürmede kullanılabilecek aşağıdaki cümlelerdeki yazım yanlışlarını bulunuz ve sözcüklerin doğru hâllerini yazınız.
Birine uzatılan şevkatli el, o kişinin hayatında büyük bir fark yaratabilir ve ona umut aşılaya bilir. Bu hem yardım edenin hemde yardım alanın kalbinde pozitiv bir etki bırakır. İyi niyet, sadece bir ışık değil, aynı zamanda etrafımızdaki herşeyi güzelleştiren, ilişkileri onaran ve en zor anlarda bile umudu yeşerden sihirli bir dokunuştur.
10.sinif turk dili ve edebiyati 1.donem 1.yazili sorulari AA İNDİR
