1. Cumhuriyet dönemi şiir anlayışlarından birine uygun tarzda sekiz dizelik bir şiir yazınız.
(Ölçü-5p, Tema-5p , Uygunluk-5p , Dil ve üslup-5p ) dikkat ediniz. (20p)
FATİH- HARBİYE
“Neriman, Fatih’teki o dar, nemli ve her köşesinden eski bir İstanbul kokusu sızan sokaklardan geçerek evine doğru yürürken zihninde hâlâ Beyoğlu’nun parıltılı vitrinleri, şık kıyafetli insanları ve o baş döndürücü caz müziği yankılanıyordu. Kendi mahallesine yaklaştıkça burnuna gelen taze ekmek kokusu ve komşu teyzelerin aşina selamı, ona huzurdan çok bir hapishane duvarı gibi gelmeye başlamıştı. Evin kapısını açtığında babası Faiz Bey’i, her zamanki gibi sedirinde oturmuş, elinde tespihiyle eski bir Doğu klasiğini okurken buldu. Duvarda asılı duran ud, sanki geçmişin tozlu raflarından ona sitem ediyordu.
Faiz Bey, kızının yüzündeki o huzursuz yabancılığı fark etti ama sustu. O, sükûnetin ve geleneklerin temsilcisiydi; kızı ise Şinasi’nin alaturka müziğinden ve Fatih’in kanaatkâr hayatından çoktan kopmuş, ruhunu Harbiye’nin modern rüzgârlarına teslim etmişti. Şinasi, Neriman için artık sadece ‘eski’nin bir parçasıydı; oysa Harbiye, onun için özgürlük, ışık ve yeni bir hayat demekti. İki semt arasındaki o birkaç kilometrelik mesafe, Neriman’ın ruhunda aşılmaz bir uçuruma dönüşmüştü. Kendi kendine fısıldadı: ‘Neden buradayım? Neden o aydınlık dünyanın bir parçası olamıyorum?’
“Neriman düşündü ve bir anda şarklıların(doğu) kedileri ve garplıların(batı) köpekleri niçin bu kadar sevdiğini anladı. Hristiyan evlerinde köpek ve Müslüman evlerinde kedi bolluğu şundandı: Şarklılar kediye, garplılar köpeğe benziyorlar! Kedi yer, içer, yatar, uyur, doğurur; hayatı hep minder üstünde ve rüya içinde geçer; gözleri bazı uyanıkken bile rüya görüyormuş gibidir; lâpacı, tenbel ve hayalperest mahlûk, çalışmayı hiç sevmez. Köpek diri, çevik, atılgandır. İşe yarar; birçok işlere yarar. Uyurken bile uyanıktır. En küçük sesleri bile duyar, sıçrar, bağırır. … bütün Fatih uykuda. … Şark da işte böyle miskin, uykucu, lâpacı… Bakın şimdi her taraf uyuyor. Bir de şimdi Beyoğlu’na çıkın… Ortalık mahşer gibi… Birçok Türk kızları gibi, Neriman da, ailesinden ve muhitinden karışık bir telkin, iki medeniyetin ayrı ayrı tesirlerinin halitasını yapan muhtelit bir içtimaî terbiye almıştı. Annesi ve babası ona halis bir şarklı itiyatları vermişlerdi; Anadolu’da, birçok memuriyetlerde gezen Faiz Bey, Neriman’ı yedi yaşına kadar saf Türk muhitlerinde büyütmüştü.
Peyami SAFA
2.a. Yukarıda verilen metindeki çatışmayı belirleyiniz?(10p)
b. Metindeki anlatıcı ve bakış açısının işlevini belirleyiniz.(15p)
Bakış Açısı(5p):
Anlatıcı (5p) :
İşlevi (5p) :
c. Metindeki şahıs kadrosunu özellikleri ile birlikte belirtiniz. (5+5+5+5=20p)
Neriman (3p):
Faiz Bey (3p):
Şinasi (3p):
Komşu Teyzeler (3p):
d. Metinde geçen milli ve manevi değerleri belirleyiniz?(10p)
Milli Değerler(5p):
Manevi Değerler(5p):
“Eski İstanbul’un o dar sokaklarında yürürken, üzerindeki eski pardesünün düğmelerini ilikledi. Hayatla başbaşa kaldığı bu yoksul mahallede, her emre baş üstüne diyen o eski uysallığını çoktan kaybetmişti. Akşamüzeri boş arazideki devedikeni rüzgârda savrulurken, bakımsızlıktan sızlayan elleri ona artık yaşlandığını hatırlatıyordu. Oysa o, bu hayata ayak üstü bir kararla değil, büyük umutlarla atılmıştı. Şimdi ise ruhundaki o ağır ,saçma sapan düşünce hayallerinin bir hammadesiydi. Aynadaki mefta gibi solgun yüzüne bakıp sessizce, hoşçakal dedi.”
3.Metinde yer alan yazım yanlışlarını belirleyerek doğru şeklini yazınız? (10p)
4.Aşağıdaki cümlede parantez içlerine gerekli noktalama işaretlerini koyunuz.(5×2=10p)
Mümtaz’ı İstanbul’a gelişinin ertesi yılı Galatasaray Lisesine verirler. Kısa bir süre sonra İhsan, Macide ile evlenir. Macide ( ) Mümtaz’a her zaman bir anne gibi şefkatli davranan, iyi bir kadındır. Geçen yıllar içinde İhsan, Mümtaz’ın eğitimiyle yakından ilgilenir ( ) onu yetiştirir. Böylece Mümtaz ( ) her bakımdan örnek aldığı İhsan’ın gözetiminde Doğu’nun ve Batı’nın düşünce ve sanat dünyasını tanır ( ) O artık hayata estetik açıdan bakan genç bir aydındır ( )
“Bir yazarın asıl başarısı, okuyucuyu kendi dünyasına davet etmesinde değil; okuyucunun o dünyadan çıkarken kendi cebinde yeni bir anahtar bulmasını sağlamasındadır. Kitap bittiğinde kapak kapansa da, okurun zihnindeki kapılar açılmaya devam ediyorsa o eser amacına ulaşmış demektir.”
5.Yukarıdaki paragrafta altı çizili ifade ile anlatılmak istenen durumu açıklayınız?(5p)
Bu sınavın soruları, Millî Eğitim Bakanlığı 12. sınıf konu ve soru dağılım tablosu 2. senaryoya uygun olarak hazırlanmıştır.
CEVAPLAR
1. Cumhuriyet dönemi şiir anlayışlarından birine uygun tarzda sekiz dizelik bir şiir yazınız.
(Ölçü-5p, Tema-5p , Uygunluk-5p , Dil ve üslup-5p ) dikkat ediniz. (20p)
Gümüş bir uykuda yıkanır zaman, Kelimeler raks eder, renkler dilsiz,
Durgun sular içre süzülür hayal. Bir büyü örülür ruhun ufkunda.
Duyulur derinden, en uzak uçtan, Akar içimize gizli ve izsiz,
Sessizliğe mahkûm o sonsuz masal. Ahenk, o en mahrem şafak vaktinde.
Saf Şiir Anlayışı
2.a. Yukarıda verilen metindeki çatışmayı belirleyiniz?(10p)
Geleneksel mahalle hayatı ile modern/Batılı eğlence hayatı arasındadır. Doğu Kültürü ve Batı Anlayışı arasında bir çatışma yaşanmaktadır.
Fatih (Gelenek): “Fatih’teki o dar, nemli ve her köşesinden eski bir İstanbul kokusu sızan sokaklardan geçerek…”
Harbiye (Modernite): “Zihninde hâlâ Beyoğlu’nun parıltılı vitrinleri, şık kıyafetli insanları ve o baş döndürücü caz müziği yankılanıyordu.”
b.Metindeki anlatıcı ve bakış açısının işlevini belirleyiniz.(15p)
Bakış Açısı(5p):Hâkim (İlahi/Tanrısal)
Anlatıcı (5p) : Üçüncü Tekil (O)
İşlevi (5p) : Anlatıcı, Neriman’ın sadece dışarıdan görünen hareketlerini değil, zihninde yankılanan “caz müziğini” ve mahallesini bir “hapishane” gibi görmesi gibi gizli duygularını okura aktarır. Okurun, kahramanın yaşadığı kültürel kimlik bunalımını derinlemesine anlamasını sağlar.
c. Metindeki şahıs kadrosunu özellikleri ile birlikte belirtiniz. (5+5+5+5=20p)
Neriman (Merkezi Figür)(3p):Romanın başkahramanıdır. Doğu kültürüyle yetişmiş ancak Batılı yaşam tarzına, Beyoğlu’nun ışıltısına ve moderniteye hayranlıkduyan bir genç kızdır. Kendi mahallesine (Fatih) ve değerlerine karşı yabancılaşma yaşar; içsel bir huzursuzluk içindedir.(2p)
Faiz Bey (Geleneksel Baba Figürü)(3p):Neriman’ın babasıdır.Sükûnetin, sabrın ve Doğu terbiyesinin temsilcisidir. Elinde tespihi ve Doğu klasikleriyle “eski” ama köklü bir dünya görüşünü yaşatır. Kızındaki değişimi fark eden ancak müdahale etmek yerine sessizce izleyen bilge bir tavrı vardır.(2p)
Şinasi (Eski Hayatın ve Sadakatin Temsilcisi)(3p): Neriman’ın nişanlısı/sevgilisidir.Alaturka müzikle uğraşan, Fatih semtinin değerlerine bağlı, muhafazakâr ve kanaatkâr bir tiptir. Neriman’ın gözünde Harbiye’nin aksine “eskimişliği” ve “geride kalmışlığı” sembolize eder.(2p)
Komşu Teyzeler (Sosyal Çevre)(3p):Yan karakterler. Mahalle kültürünü, geleneksel sosyal dayanışmayı ve “aşina selamı” ile samimiyeti temsil ederler. Neriman için artık birer “hapishane duvarı” niteliğindedirler.(2p)
d. Metinde geçen milli ve manevi değerleri belirleyiniz?(10p)
Milli Değerler(5p):Şark (Doğu) ve Garp (Batı) karşılaştırması yapılır. Kendi kültürüne ait değerlerin farkında olma gereği işlenir. Duvardaki ud ve Şinasi’nin alaturka müziği, lüks ve gösteriş yerine azla yetinme
Manevi Değerler(5p):Tespih, Doğu klasiği okuma, sade yaşam
“Eski İstanbul’un o dar sokaklarında yürürken, üzerindeki eski pardesünün düğmelerini ilikledi. Hayatla başbaşa kaldığı bu yoksul mahallede, her emre baş üstüne diyen o eski uysallığını çoktan kaybetmişti. Akşamüzeri boş arazideki devedikeni rüzgârda savrulurken, bakımsızlıktan sızlayan elleri ona artık yaşlandığını hatırlatıyordu. Oysa o, bu hayata ayak üstü bir kararla değil, büyük umutlarla atılmıştı. Şimdi ise ruhundaki o ağır ,saçma sapan düşünce hayallerinin bir hammadesiydi. Aynadaki mefta gibi solgun yüzüne bakıp sessizce, hoşçakal dedi.”
3.Metinde yer alan yazım yanlışlarını belirleyerek doğru şeklini yazınız? (10p)
pardösü- baş başa – başüstüne – deve dikeni – akşamüzeri- ayaküstü – ham madde -şehirler arası – mevta
4. Aşağıdaki cümlede parantez içlerine gerekli noktalama işaretlerini koyunuz.(5×2=10p)
Mümtaz’ı İstanbul’a gelişinin ertesi yılı Galatasaray Lisesine verirler. Kısa bir süre sonra İhsan, Macide ile evlenir. Macide ( ; ) Mümtaz’a her zaman bir anne gibi şefkatli davranan, iyi bir kadındır. Geçen yıllar içinde İhsan, Mümtaz’ın eğitimiyle yakından ilgilenir ( ; ) onu yetiştirir. Böylece Mümtaz ( , ) her bakımdan örnek aldığı İhsan’ın gözetiminde Doğu’nun ve Batı’nın düşünce ve sanat dünyasını tanır ( . ) O artık hayata estetik açıdan bakan genç bir aydındır ( . ) (;)-(;)-(,)-(.)-(.)
“Bir yazarın asıl başarısı, okuyucuyu kendi dünyasına davet etmesinde değil; okuyucunun o dünyadan çıkarken kendi cebinde yeni bir anahtar bulmasını sağlamasındadır. Kitap bittiğinde kapak kapansa da, okurun zihnindeki kapılar açılmaya devam ediyorsa o eser amacına ulaşmış demektir.”
5.Yukarıdaki paragrafta altı çizili ifade ile anlatılmak istenen durumu açıklayınız?(5p)
“Cebinde yeni bir anahtar bulmak” ifadesi, okurun kitabı bitirdiğinde sadece bir hikâye öğrenmiş olmasını değil; hayata, olaylara veya kendisine dair yeni bir bakış açısı, çözüm yolu veya farkındalık kazanmasını simgeler.
NOT: Sınav süresi bir ders saatidir. Soruların puan değeri yanında belirtilmiştir. Yazım ve imla kuralları puanlamaya dahil edilecektir
Bu sınavın soruları, Millî Eğitim Bakanlığı 12. sınıf konu ve soru dağılım tablosu 2. senaryoya uygun olarak hazırlanmıştır.
12.sinifedebiyat2.donem1.yazilisorulari B grubu
12.sinifedebiyat2.donem1.yazilisorulari B grubu cevap
