10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1.Dönem 2.Yazılı Soruları M Grubu

Öğrencileri ile Konya’da geleneksel olarak gerçekleştirilen Âşıklar Bayramı’na katılan Hatice Hanım, Suşehri’ne döndükten sonra kaydetmiş olduğu görüntüleri sınıfta öğrencilerine izletip aşağıdaki soruları sormuştur. (6x3p= 18p)
Gurbette ömrüm geçecek.
Bir daracık yerim de yok.
Oturup derdim dökecek,
Bir münasip yârim de yok.
Aşık Ferhat

Adalet kalmadı hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Koyun belli değil kurt belli değil.
Aşık Sümmânî

Bre ağalar bre beğler
Ölmeden bir dem sürelim
Gözümüze kara toprak
Dolmadan bir dem sürelim
Aşık Nazlı

Karac’oğlan der ki yakıp yandırma
Şu gönlümü engin yere kondurma
Azrail gönderip canımı aldırma
Sevdiğime canım aldır Yaradan
Aşık Rahmi

1	Hangi aşığımız tapşırma dörtlüğü söylemiştir?
2	Aşık Nazlı, hangi nazım şekliyle şiir söylemiştir?
3	Aşık Rahmî’nin söylediği dörtlüğün nazım türü nedir?
4	Aşık Ferhat’ın söylemiş olduğu şiirin nazım şekli nedir?
5	Hangi aşığın söylemiş olduğu şiirin nazım şekli koşmadır?
6	Hangi aşığın söylemiş olduğu şiirin türü taşlamadır?

2. Geçiş Dönemi eserleri ile ilgili verilen açıklamaları ilgili eserlerle eşleştiriniz? (9×1=9p)

A. Dîvânü Lügati’t Türk
B. Atabetü’l Hakayık
C. Kutadgu Bilig
D. Divan-ı Hikmet

Türkçenin ilk sözlüğüdür. ( )
İslâmî dönemin bilinen ilk eseridir.( )
Türk edebiyatının ilk siyasetname örneği sayılır.
Araplara Türkçe’yi öğretmek amacıyla yazılmıştır.( )
Eser, devlet ve toplum yönetiminin nasıl olması gerektiğini anlatmaktadır.
Mesnevi nazım şekliyle yazılmıştır.( )
Eser, Hakikatlerin Eşiği anlamı gelir. Ahmet Yesevî’ye ait şiirler içerir.( )
İçerisinde Türk Dünyasını gösteren harita barındırır.( )

3. Aşağıdaki metinde bulunan fiilimsileri türlerine göre gruplandırarak aşağıdaki tabloya yerleştiriniz. (8p)
Çift burçtan kayın oku durmadan geçen Yağrıncı oğlu İlalmış seninle beraber varsın. Üç kerre düşman görmese kan ağlayan Toğsun oğlu Rüstem beraber varsın dedi. Ejderhalar ağzından adam alan Deli Evren beraber varsın. Yeryüzünün bir ucundan bir ucuna yetişeyim diyen Soğan Sarı beraber varsın. Saymakla Oğuz erenleri tükense olmaz, Bayındır Han yirmi dört kahraman sancak beyini Yigeneğe arkadaşlığa verdi. Beyler toplanıp hazırlıklarını yaptılar.

İsim Fiil (3p)	Sıfat Fiil (3p)	Zarf Fiil (2p)

4. Aşağıdaki parçadaki manevî ve evrensel değerlerden herhangi birini belirleyerek yazınız. (10 puan)
Sözü söyledim, her kim olsa cemale talip
Canı cana bağlayıp damarı ekleyip
Garip, yetim, fakirlerin gönlünü okşayıp
Gönlü kırık olmayan kişilerden kaçtım ben işte

Nerde görsen gönlü kırık merhem ol
Öyle mazlum yolda kalsa yoldaşı ol
Mahşer günü dergâhına yakın ol
Ben-benlik güden kişilerden kaçtım ben işte

5. Aşağıdaki şiirde yer alan isim tamlamalarını tespit ederek her bir tamlama türüne bir örnek yazınız. (3x3p=9p)
Türküler Dolusu
Kirazın derisinin altında kiraz
Narın içinde nar
Benim yüreğimde boylu boyunca
Memleketim var.
Canıma ciğerime dek işlemiş
Canıma ciğerime
Sapına kadar
Elma dalından uzağa düşmez
Ne yana gitsem nafile
Memleketin hali gözümden gitmez
Binbir yerimden bağlanmışım
Bundan ötesine aklım ermez.
Yerliyim yerli olmasına
İlmik ilmik damar damar
Yerliyim
Bir dilim Trabzon peyniri
Bir çimdik çavdar
Bir tutam Şile bezi gibi
Dişimden tırnağıma kadar.
Ressamım
Yurdumun taşından toprağından sürüp gelir nakışlarım
Taşıma toprağıma toz konduranın
Bedri Rahmi Eyüboğlu

Belirtili İsim Tamlaması (2p)

Belirtisiz İsim Tamlaması (2p)

Zincirleme İsim Tamlaması (2p)

6. Aşağıdaki metni okuyunuz ve soruları cevaplayınız. (20p)
Gam gasavet çekme divâne gönül
Her zaman da dünya başa dar olmaz
Yıkılıp düşene gülme sakın sen
Yiğit düşüp kalmayınca bell’olmaz

Avluda bağlıdır yiğidin atı
Her nere varırsan söylenir methi
Altına batırsan iy’olmaz kötü
Aslı ham demirden gevherden olmaz

Yiğit olan yiğit biner atlanır
Kötüler de her cefâya katlanır
Yiğit gölgesinde yiğit saklanır
Namertlerde gölge olmaz ar olmaz

Karac’oğlan melil mahzun oturur
Ağlamaktan kendi yaşın bitirir
Herkes ataşını burdan götürür
O dünyada ataş olmaz nâr olmaz

a) “Yiğit gölgesinde yiğit saklanır / Namertlerde gölge olmaz ar olmaz” dizelerindeki “namert” sözcüğünün anlamını tahmin ederek “ar” sözcüğü arasında nasıl bir ilişki vardır? (7p)
b) “Herkes ataşını burdan götürür / O dünyada ataş olmaz nâr olmaz” ifadesinin sizde çağrıştırdığı anlamı belirterek şiirdeki anlamını açıklayınız. (7p)
c) Yukarıdaki şiirde “kesme işareti”nin kullanım amacını açıklayınız. (6p)

7. Aşağıdaki şiirlerden hareketle tablodaki uygun boşlukları doldurunuz? (18p)
I. ŞİİR
Hâsılım yok ser-i kûyunda belâdan gayrı
Garazım yok reh-i aşkından fenâdan gayrı

Ney-i bezm-i gamım ey ah ne bulsan yele ver
Oda yanmış kuru cismimde hevadan gayrı

Perde çek cehreme hicran günü ey kanlı sirişk
Ki gözüm görmeye ol mahlikadan gayrı

Yetti bi-kesliğim ol gayete kim çevremde
Kimse yok çizgine gird-ab-i beladan gayrı

Ne yanar kimse bana ateş-i dilden özge
Ne açar kimse kapım bad-ı sabadan gayrı

Bozma ye mevc gözüm yaşı habâbın ki bu seyl
Koymadı hiç imaret bu binadan gayrı

Bezm-i aşk icre Fuzuli nice ah eylemeyem
Ne temettu’ bulunur neyde sadadan gayrı

II. ŞİİR
Dağlar ile taşlar ile
Çağırayım Mevlâm seni
Seherlerde kuşlar ile
Çağırayım Mevlâm seni

Su dibinde mâhi ile
Sahralarda ahû ile
Abdal olup yahu ile
Çağırayım Mevlâm seni

Gök yüzünde İsa ile
Tur dağında Musa ile
Elimdeki asâ ile
Çağırayım Mevlâm seni

Yunus okur diller ile
Ol kumru bülbüller ile
Hakkı seven kullar ile
Çağırayım Mevlâm seni

	I. Metin	II. Metin
Metinler hangi edebî döneme aittir? (4p)
Metinlerin dili nasıldır? (4p)
Önemli Temsilci (2p)
Metinlerde hangi ölçü kullanılmıştır? (4p)
Metinlerin nazım şekli nedir? (4p)

8. Aşağıdaki cümle ve dizelerdeki yazım yanlışı yapılan sözcükleri tespit ederek doğru kullanımlarını boşluklara yazınız. (4x2p=8p)

ÖRNEK	DOĞRU YAZIM (Sadece yanlış yazılan kelimenin doğrusu yazılacaktır.)
30 Ağustos zafer bayramında, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın komutasında 30 Ağustos 1922’de Dumlupınar’da kesin zaferle sonuçlanan Başkomutanlık Meydan Savaşı ve kurtuluş mücadelesi olarak anılıyor.
Kulübümüz geçen hafta oynanan maç hakkında MHK’nın verdiği karara itiraz etti.
Yeryüzünde Bursa kadar beş duyuya seslenen başka bir yer varmıdır? Yeşilin her tonu hitap eder ilk önce insanın gözlerine burada.
Roma İmparatoru Julius Sezar, Tokat civarında yapılan Zile Savaşı’nda Pontus ordusunu yenilgiye uğratır ve bu savaşı ünlü “geldim, gördüm, yendim!” cümlesiyle özetler.