10.Sınıf Edebiyat 2.Dönem 2.Yazılı Soruları B

Hakîr olduysa millet şânına noksan gelir sanma
Yere düşmekle cevher sâkıt olmaz kadr ü kıymetten

Vücûdun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır
Ne gam râh-ı vatanda hâk olursa cevr ü mihnetten

******

Ben gittim o hâksâr kaldı,
Bir kûşede târumâr kaldı.
Bâkî o, enîs–i dilden eyvâh!
Beyrût’ta bir mezâr kaldı.

1. Yukarıda Tanzimat Dönemlerine göre şiirler verilmiştir. İki şiiri biçim ve içerik olarak kıyaslayınız. Benzerlikleri ve farklılıkları yazınız. (TDE2.2. “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme) (TDE2.2.4. Karşılaştırır’)

Döneminin “en gür sesli vatan şairi” olarak tanımıştır. Eserlerindeki hürriyet ve vatan aşkı ile Atatürk’ün gençlik yıllarından itibaren en çok etkilendiği, “duygularının babası” olarak nitelediği vatan şairidir. Divan edebiyatı nazım biçimlerini kullanmıştır. Gazel, kaside, murabba gibi eski nazım biçimleriyle yeni kavram ve konuları işlemiştir. “Kanun, vatan, hürriyet, adalet, hak, hukuk” gibi konuları işlemiştir. Şiirlerinde aruz ölçüsünü kullanmıştır.
2. Tanıtılan yazarımız kimdir, yazınız. (TDE2.4. “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlere yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme, TDE2.4.1. Kendi değerlendirmesini yapar.) Cevap:……………………………………………………………………………………..

3. Tabloda verilen cümlelerde altı çizili fiillere gelen eklerin cümleye kattığı anlamları örnekteki gibi yazınız. (TDE2.4. “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlere yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme a) TDE2.4.1. Kendi değerlendirmesini yapar.)

Örnek cümleler	Cümleye kattığı anlam
Bir av avlayayım, yurduma avsız gitmeyeyim.	İstek, olumsuzluk
Eğer ejderha öldürdüysen, gazan mübarek olsun.	?
O yılanın üstüne gitmelisin, dedi.	?
Ola ki Kazan ejderha olmuştur, ne kavim ne kardeş tanır.	?
Ejderhanın üstüne gitme desem, belki bana kızıp, öfkelenir ve gazap eder.	?
Harpten sonra kentini, al emrine bana gel!”	?

Her hikâyede adı geçen, olaylardan hisse çıkaran, hana dua eden Dede Korkut; hikâyenin yazarıdır. Oğuzlar Müslüman’dır fakat Dede Korkut Hikâyeleri’nde din çok kuvvetli bir unsur olarak görülmez. Çünkü Oğuz Türklerinin İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen henüz tam anlamıyla İslam dinine uygun bir yaşamları yoktur. Dede Korkut Hikâyeleri’nde doğaüstü varlıkların yer almamasından dolayı hikâyeler destan karakteri taşımaz. Nazım ve nesir karışık yazılmaları, kısa olmaları, ayrıntılar üzerinde durmamaları bakımlarından da halk hikâyesi karakteri taşımaktadır. Dede Korkut Hikâyeleri’nde olaylar ve tasvirler şiirle; karşılıklı konuşmalar, duygu ve düşünceler düzyazıyla dile getirilir.Halk hikâyeleri, zaman ve coğrafyanın etkisiyle efsane, masal, menkıbe, destan vb. ürünlerle beslenerek o dönemde uzun soluklu olayların anlatıldığı metinlerin yerini tutmuştur. Bu türün gelişiminde tarihî olayların ve dinin de etkisi vardır. Halk hikâyelerinin konuları genellikle aşktır. Ferhat ile Şirin, Köroğlu, Aslı ile Kerem, Leyla ile Mecnun en güzel örneklerdendir.
4. Metinde geçen bilgi yanlışlıklarını tespit edip doğru şeklini yazınız. (TDE2.2. “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme, c) TDE2.2.3. Çıkarım yapar, a) TDE2.1.1. İnceler ve görüş oluşturur.)

5. Aşağıdaki cümlelerde geçen zarfların altını çizerek çeşidini onaylama işareti ( ✔ ) ile işaretleyiniz. (TDE2.4. “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlere yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme a) TDE2.4.1. Kendi değerlendirmesini yapar.)

Örnek cümleler	Durum Zarfı	Zaman Zarfı	Soru Zarfı	Yer-Yön Zarfı	Miktar Zarfı
Bu kurt, sağa sola bakmadan Oğuz’a döndü.
Oğuz bunu görünce, o yerde durmuş idi.
Ama at dağa kaçtı, kayboldu birden gözden.
Ayıyı o ağaçtan aşağı astı.
Bu İdil sularını, nasıl geçeceğiz biz?
Şehrini kentini de, çok iyi korumuşsun.

HOROZLA İNCİ

Horoz çelebi bir gün

Bir inci çıkarmış çöplükten.

Hemen kuyumcuya gitmiş:

— İyi bir şeye benziyor, demiş;

Gel, al şunu da,

Bir mısır tanesi ver bana.

Cahilin birine babası,

Bir kitap bırakmış ölürken,

Eski bir el yazması.

Hemen gitmiş kitapçıya:

— Bak, demiş, kapağı meşinden.

Gel, al şunu da,

Bir liracık olsun ver bana.

ŞAŞKIN TİLKİ

— BİR GÜN, dedi; bir tilki ormanda geziyordu. Ağacın üzerinde semiz mi semiz bir horoz gördü. Ağzının suyu aktı. Kenara sindi, saklandı, horoza saldıracağı sırada, garip bir ses: — Güüm güm de güm güm! Baktı, sesin geldiği yöne. Gördüğünden bir şey anlayamadı. Tilki, davulu ne bilsin. Saf saf düşün dü. “Bu da ne acaba? Nasıl bir yaratık bu böyle?” diye… Fakat sesi böyle ilginç olur da tadı olmaz mı? Bu düşünceyle horoza değil ona saldırmayı kurdu aklından… Bir süre bekledi. Davul rüzgârın sallamasıyla, “Güm güm de güm güm!” diye sesler çıkarıyordu. Tilki, gerildi gerildi, davula doğru atıldı birden. Fakat bir de ne görsün! İçi boş bir kasnak… Yiyecek gibi değil. Bu arada horoz da kaçmıştı. Tilki, yaptığına pişman, önüne baka baka uzaklaştı oradan.

6. Horozla İnci ve Şaşkın Tilki adlı metinleri yukarıda içerik, tür, şekil özellikleri, üslup, ileti ölçütlerine göre karşılaştırınız. (TDE4.1. Türünün özelliklerine uygun olarak oluşturulmuş metinlerde yazmayı yönetebilme, a) TDE4.2.1. Ön bilgilerle bağlantı kurar. c) TDE4.2.3. Karşılaştırır. ç) TDE4.2.4. Sınıflandırır c) TDE4.3.3. Uygun söz varlığı kullanır. ç) TDE4.3.4. İletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.)

“Kendi evlerine gelmiş olmak hepsinde bir eğlence eğilimi uyandırmıştı. En küçük vesilelerle bir şaka ediliyor, lüzumundan fazla gülünüyordu. Bu önemli mesele de bir eğlenceye vesile oldu. Ahmed Cemil’in fesini kura çantası yaptılar, iki kâğıt parçasına ‘pembe’ ve ‘sofa’ kelimeleri yazıldı. O zaman talih karar verdi, pembe odaya yâr oldu.

7. Bu parçadan aşağıda istenen yapılara uygun örnek fiiller bularak kutucuklardaki ilgili alanlara yazınız. (En az beş örnek) (TDE2.3. “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme, b) TDE2.3.2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirler.)