RUBAİ
Âlem dedigin senin ne manâ bilsem
Bitmez mi tükenmez mi bu gavga bilsem
Bir şâm u seherdir ki mükerrer dâim
Olduk ne için mahv-ı temâşâ bilsem
Ölçü: Mef’ûlü/Mefâ’îlü/Mefâ’îlün/Fa’lün Şeyh Gâlib
GAZEL
Çıkalı göklere ahum şereri döne döne
Yandı kandîl-i sipihrün cigeri döne döne
Ayagı yir mi basar zülfüne ber-dâr olanun
Zevk u şevk ile virür cân ü seri döne döne
Şâm-ı zülfünle gönül Mısrı harâb oldu diyu
Sana iletdi kebûter haberi döne döne
(…)
Ölçü: Fe’ilâtün/Fe’ilâtün/Fe’ilâtün/Fe’ilün Necâtî Bey, Divan
1. Yukarıdaki metinlerden hareketle rubâî ve gazel arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru şekilde ortaya koyulmuştur?
A) Gazel dörtlüklerden oluşur, rubâî ise beyitlerden oluşur.
B) Rubâî aruz ölçüsüyle yazılırken, gazel yalnızca hece ölçüsüyle yazılır.
C) Rubâîde mazmun kullanımı yoktur, gazelde ise mazmunlar bulunmaz.
D) Rubâî düşünce ve felsefî konulara yönelirken, gazel daha çok aşk ve sevgili konularını işler.
E) Rubâî halk diline yakın bir dil kullanırken, gazel yalnızca Arapça ve Farsça sözcüklerle yazılır.
2. Gazel ile ilgili olarak, dönemin özellikleri ve gazelin biçimsel yapısı göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Her beyit bağımsız anlam bütünlüğü taşır.
B) Aruz ölçüsü ve redif/kafiye kurallarıyla yazılır.
C) Aşk, sevgili ve güzellik temaları ön plandadır.
D) Halkın konuşma diline birebir uyan üslup kullanılır.
E) Mazmun ve süslü söz sanatları sıkça kullanılır.
3. Aşağıdaki nazım şekillerinden hangisi Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı bir türdür?
A) Gazel B) Kaside C) Mesnevi D) Şarkı E) Rubai
GAZEL
Çıkalı göklere ahum şereri döne döne Yandı kandîl-i sipihrün cigeri döne döne
Ayagı yir mi basar zülfüne ber-dâr olanun Zevk u şevk ile virür cân ü seri döne döne
Şâm-ı zülfünle gönül Mısrı harâb oldu diyu Sana iletdi kebûter haberi döne döne
(…)
Ölçü: Fe’ilâtün/Fe’ilâtün/Fe’ilâtün/Fe’ilün Necâtî Bey, Divan
ŞARKI
Senden bilirim yok bana bir fâ’ide ey gül
Gül yağını eller sürünür çatlasa bülbül
Etsem de ‘abesdir sitem-i hâra tahammül
Gül yağını eller sürünür çatlasa bülbül
Ellerle o zevk etdi ben âteşlere yandım
Çekdim o kadar cevr ü cefâsın ki usandım
Derlerdi kabûl etmez idim şimdi inandım
Gül yağını eller sürünür çatlasa bülbül (…)
Ölçü: Mef’ûlü/Mefâ’îlü/Mefâ’îlü/Fe’ûlün Osman Nevres
4. Yukarıdaki metinlerden hareketle gazel ve şarkı arasındaki yapı ve üslup farkı aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru şekilde ifade edilmiştir.
A) Gazel, daha çok aşk ve sevgili konularını işler ve her beyit bağımsız bir anlam taşır; şarkı ise ritim ve nakarat unsurlarını barındırır, genellikle halk müziğine yakın bir söyleyişle yazılır.
B) Gazel serbest ölçüyle yazılır; şarkı ise yalnızca hece ölçüsü kullanır.
C) Şarkı, mazmun ve süslü söz sanatlarından yoksundur; gazel tamamen sade halk diliyle yazılır.
D) Gazel 5-15 beyitliktir; şarkı yalnızca dört mısradan oluşur.
E) Şarkı yalnızca didaktik ve öğüt verici temalar işler; gazel ise günlük yaşamı anlatır.
5. Aşağıdakilerden hangisi Divan edebiyatının genel özelliklerinden biri değildir? A) Aruz ölçüsünün kullanılması
B) Nazım birimi olarak genellikle beyit tercih edilmesi
C) Mazmunların kullanılması
D) Şiirde süslü ve sanatlı dil kullanılması
E) Halk söyleyişine dayalı sade bir dil kullanılması
6. Aşağıdakilerden hangisi Divan Edebiyatı döneminde Türkçenin özelliklerinden biri değildir?
A) Arapça ve Farsça sözcüklerin yoğun kullanımı
B) Sade ve konuşma diline yakın üslup
C) Kalıplaşmış deyim ve atasözlerinin az kullanılması
D) Klasik mazmunların yer alması
E) Şiirde sanatlı ve süslü ifade
7. Gazelde şairin en güzel beytinin bulunduğu bölüme ne ad verilir?
A) Matla
B) Makta
C) Beytü’l-gazel
D) Tasvir
E) Tajnis
8. Gazelin ilk beytine ne ad verilir?
A) Makta
B) Matla
C) Medhiyye
D) Girizgâh
E) Fahriye
9. Gazelin son beytine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
A) Matla B) Mahlas C) Makta D) Tercî E) Tesdis
10. Aşağıdakilerden hangisi gazelin konularından biri değildir? A) Aşk
B) Şarap
C) Dünya zevkleri
D) Güzellik
E) Kahramanlık
11. Aşağıdakilerden hangisi gazelin kafiye düzenini doğru gösterir? A) aa ba ca da …
B) ab ab ab ab … C) aa bb cc dd … D) aba bcb cdc … E) aaaa bbbb cccc …
Çıkalı göklere ahum şereri döne döne Yandı kandîl-i sipihrün cigeri döne döne
12. Yukarıdaki beyite göre “göklere çıkan ahın şereri” mazmunu hangi duyguyu en güçlü biçimde yansıtır?
A) Coşkulu sevinç
B) Derin öfke
C) Yakıcı aşk acısı
D) Tanrısal bir sabır
E) Kibir ve gurur
13. “Ayagı yir mi basar zülfüne ber-dâr olanun” dizesinde sevgilinin zülfü hangi mazmunla ilişkilendirilmiştir?
A) Kırbaç
B) İp / darağacı bağı
C) Ayna
D) Kandil
E) Kâbe kapısı
14. “Şâm-ı zülfünle gönül Mısr’ı harâb oldu diyu / Sana iletdi kebûter haberi döne döne” beytinde “kebûter” aşağıdaki işlevlerden hangisini görür?
A) Tanık gösterme
B) Haberci sevgili dostu
C) Savaş sembolü
D) Günahkâr nefsi simgeleme
E) İlahi aşk elçisi
15. Gazelde “Kâ’be olmasa kapun ay ile gün leyl ü nehâr / Eylemezlerdi tavâf ol güzeri döne döne” beytinde sevgilinin kapısı hangi sembolik anlama sahiptir?
A) Dünya makamlarının sığınağı
B) Şairin yazıhânesi
C) Kutsal mekân / ilahi güzellik
D) Ayrılık yeri
E) Uğursuz bir eşik
16. Son beyitte geçen “Ey Necâtî yaraşur mutribi şeh meclisinün / Raks urub okuya bu şi’r-i teri döne döne” ifadesi aşağıdaki özelliklerden hangisini gösterir?
A) Gazelin mahlas beyti olması
B) Gazelin hikemî söyleyişe yöneldiğini
C) Şairin kendi kendini yermesini
D) Gazelin tasavvufi bir gazel olduğunu
E) Gazelin musammat olduğunu
17. “Yandı kandîl-i sipihrün cigeri döne döne” dizesinde aşağıdaki söz sanatlarından hangisi vardır?
A) Teşhis B) İstiare C) Tezat D) Tecahül-i arif E) Kinaye
18. “Kâ’be olmasa kapun ay ile gün leyl ü nehâr / Eylemezlerdi tavâf ol güzeri döne döne” beytinde sevgilinin kapısının Kâbe’ye benzetilmesi hangi söz sanatının örneğidir? A) Teşbih
B) Tevriye C) Leff ü neşr D) Hüsn-i talil E) Kinaye
19. Aynı beyitte “ay – gün – leyl – nehâr” kelime gruplarının bir arada kullanılması hangi söz sanatını örnekler?
A) Teşhis B) Tenâsüp C) Telmih D) Tezat E) İntak
20. Aşağıdakilerden hangisi kasideyle ilgili doğru bir bilgidir?
A) En çok hece ölçüsüyle yazılır.
B) Nazım birimi “bent”tir.
C) Kafiye düzeni aa / ba / ca / da… şeklindedir.
D) Tamamı 7’li hece ölçüsü kullanır.
E) Kasideler yalnızca dinî konularda yazılır.
21. Aşağıdakilerden hangisi kaside türünün temel özelliklerinden biri değildir?
A) Aruz ölçüsüyle yazılması
B) Beyitlerin bağımsız anlamlı olması
C) Genellikle uzun bir nazım biçimi olması D) Sade ve halk diline yakın bir anlatım
E) Övgü, din veya didaktik konuların işlenmesi
22. Kasidelerde nazım birimi olarak hangi birim tercih edilir? A) Dörtlük
B) Beyit
C) Serbest mısra D) Bent
E) Dize
23. Divan edebiyatı döneminde dilin değişiminde en etkili unsurlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Halk edebiyatı ve masallar
B) Farsça ve Arapçadan alınan kelimeler ve kavramlar
C) Batı dillerinin etkisi
D) Günlük konuşma dili E) Hece ölçüsü
24. Divan edebiyatında kullanılan Farsça ve Arapça kelimeler, halk arasında anlaşılmayı zorlaştırmıştır. Buna rağmen şairlerin bu dili tercih etmesinin sebebi nedir?
A) Dinî metinleri çevirmek
B) Şiirde sanat gücünü göstermek
C) Günlük konuşmayı taklit etmek
D) Halkın şiiri sevmesini sağlamak
E) Halk edebiyatını yaygınlaştırmak
25. Aşağıdakilerden hangisi Divan Edebiyatı döneminde şair-şiir ilişkisine uygun bir yorumdur?
A) Şair her zaman kişisel duygularını birebir aktarır.
B) Şair şiirinde mazmunları ve klasik yapıyı ön plana alarak kendini ifade eder.
C) Şairin şiirinde şahsiyeti tamamen yoktur.
D) Şair sadece dinî konularda kendini gösterir.
E) Şair halk diliyle tamamen serbest bir üslup kullanır.
10.sinif divane debiyati test 23 indir
