METİN TAHLİLLERİ 1 SORU-CEVAP

1.Metin nedir?
Metin, dille oluşturulmuş anlamlı kelime ve cümle topluluğundan oluşan anlama ve anlaşma aracıdır.
2. Bir hikayeyi içerik ve biçim bakımından incelemek, ne demektir?
Tema, konu, çatışma, olay örgüsü (özet), kişi, zaman, mekan, anlatıcı, dil ve üslup, dönemin gerçekliğini yansıtan unsurlar, metin ile yazar arasındaki ilişki, açık ve örtük ileti durumlarına bakmak demektir.
3. Hikaye ve romanda olay ve durumları okuyucuya anlatan kaç tip anlatıcı vardır?
Üç tip anlatıcı vardır. Bunlar şunlardır:
a. Olay ve durumları anlatan üçüncü kişi olup metindeki kişilerin düşüncelerini okuyan, niyetlerini bilen anlatıcıya …………………… bakış açısına sahip anlatıcı denir.
b. Olay ve durumları anlatan üçüncü kişi olup olay ve durumları sadece gördüğü kadarıyla anlatan anlatıcıya …………………………..bakış açısına sahip anlatıcı denir.
c. Olay ve durumları anlatan birinci kişi olup hikaye ya da roman kahramanlarından biridir. Bu anlatıcıya …………………………………..bakış açısına sahip anlatıcı denir.

4. Aşağıdaki metinlerde olay ve durumları hangi anlatıcı anlatmıştır? Yazınız.
Eve gitti. Babası, doğum günü için aldığı hediyeyi oğluna verdi. Oğlu hediyeyi açtı ve gösterişli bir şekilde paketlenen içinden bir araba çıktı. Anlatıcı tipi:
Eve gittim. Babam, doğum günüm için aldığı hediyeyi bana verdi. Hediyeyi açtım ve gösterişli bir şekilde paketlenen içinden bir araba çıktı. Çok sevindim. Anlatıcı tipi:
Eve nasıl gideceğini düşünüyordu. Babasının kızacağından endişeleniyordu. Sonra aklına bir fikir geldi. Anlatıcı tipi:
Doğum günü için düzenlediği eğlenceye katıldık. Gittiğimizde evin içinden “İyi ki doğdun!” sesleri yükseliyordu. Babası Erkan’a çok güzel bir araba hediye etmişti. Biz de hep birlikte aldığımız hediyeyi verdik. Anlatıcı tipi:
5.Eleştirel okuma nedir?
Okuyucunun metni sorgulaması, değerlendirmesi ve metinle ilgili bir yargıya varma sürecidir.
6. Bloom taksonomisini çizerek eleştirel okumada hangi düzeylerin kullanıldığını yazınız.
Bloom taksonomisi: Bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez, değerlendirme
Eleştirel okumada uygulama, analiz, sentez, değerlendirme gibi üst düzey düşünme becerileri kullanılır.
7. Temel okuma (bilgilenme için okuma) ile eleştirel okumanın farklarını yazınız.

Temel Okuma (Bilgilenme İçin Okuma)	Eleştirel Okuma
*Metnin doğru olduğu varsayılır, gerçek aranır.	*Metne şüpheci yaklaşılır, metindeki düşünceler araştırılır.
*Bilgileri öğrenmek için tekrar tekrar okunur.	* Metin bölümlere ayrılarak analiz edilir, metindeki fikirler başka kavramlarla yeniden ifade edilir.
*Bilgiler, pasif olarak ezberlenerek öğrenilmeye çalışılır.	*Fikirleri farklı bakış açılarıyla aktif olarak değerlendiriyoruz.
*Birbiriyle bağlantısı çok zayıf bilgi, kavram akılda tutulmaya çalışılır.	* Yeni ve özgün düşünceler öğrenilir.
*Metnin anlaşılması zayıftır.	* Metin bireysel olarak değerlendirilerek anlamlandırılır.

8. Eleştirel okuma becerileri nelerdir? Yazınız.
* Metni okuma amacını belirleme,
* Metnin güvenilirliğini araştırma,
* Yeni öğrenilenlerle önceki bilgileri karşılaştırma,
* Metindeki bilgileri başka kaynaklarla karşılaştırma,
* Metinde üstü kapalı söylenen , söylenmeyen kısımları anlayabilme,
* Yazarın amacını belirleme,
* Yazarın hedef kitlesini anlayabilme,
* Yazarın konuya bakış açısını belirleyebilme,
* Gerçek ve görüşleri ayırt edebilme,
* Metnin belirli bölümlerinden yola çıkarak tahmin yapabilme,
* Metnin türünü belirleyebilme,
* Metnin dil ve üslup özelliklerini belirleyebilme,
* Metnin ana fikrini belirleyebilme,
* Metinle ilgili sonuca varma ve metni okuyucunun kendi ifadeleriyle özetleyebilmesi.
9. Eleştirel okuma becerileri kazanmak için okuma öncesi, okuma sırası ve okuma sonrasında neler yapılması gerektiğini yazınız.
Okuma öncesi
a.Okuma amacı belirleyip amaca uygun bir metin seçmek,
b. Metni kapak, başlık, alt başlık ve görsellere göre inceleyerek metnin içeriğini (konusunu) tahmin etmek.
Okuma sırası
a. Metindeki bilgileri, düşünceleri kendi bilgimiz ve başka kaynaklarla karşılaştırma,
b. Metinden kendine özgü notlar çıkarmak,
d. Anlamı bilinmeyen kelimeleri araştırmak,
e. Kendince özetlemeler yapmak,

Okuma sonrası
a. Metni kendi ifadeleriyle özetlemek ve metinle ilgili sonuç çıkarmak,
b. Metni analiz etme ve değerlendirmek,
b. Metni okuma amacına uygun olup olmadığını değerlendirmek,
c. Metnin okuma amacına uygun olup olmadığını değerlendirmek.
10. Eleştirel okumayı engelleyen faktörler nelerdir? Yazınız.
* Kitaptaki bilgiler doğrudur düşüncesi,
* Otoriteye sorgusuz itaat,
* Bilimsel dayanağı olmayan eleştiriler,
* tek lider, tek görüş ve tek bakış açısı,
* Okul ve ailede farklı görüşlerin tartışılmasına izin verilmemesi.
11. Türk şiirinde kullanılan nazım birimleri nelerdir? Yazınız.
Şiirde tek bir satıra verilen ad:
İkiliklerden oluşmuş şiirin nazım birimi:
Dörtlüklerden oluşmuş şiirin nazım birimi:
Üçlük veya daha fazla dizeden oluşmuş şiirin nazım birimi:
12. Türk şiirinde kullanılan ölçüler nelerdir?
Dizelerdeki hece sayısının eşitliğine dayalı ölçü ve Türklerin milli ölçüsü:
Dizelerdeki hecelerin açık ve kapalı olma durumuna dayalı ölçü, aslen Arap edb. ölçüsü:
Dizelerin uzunluğunun, kısalığının değiştiği ve belli bir kurala dayanmayan ölçü, Batı’dan gelen:

13.

Birinci metin
Havadaki nemin bitki yaprakları gibi soğuk yüzeyler arasında yoğunlaşarak su damlacıklarına dönüşmesiyle çiy oluşur. Havanın tutamayacağı kadar fazla su baharı olduğundaysa bulutlar görünür.

İkinci metin
Yeşil pencerenden bir gül at bana,
Işıklarla dolsun kalbimin içi.
Geldim işte mevsim gibi kapına,
Gözlerimde bulut, saçlarımda çiy.

a.Yukarıdaki metinlerden hangisi öğretici metindir, hangisi edebi metindir? Yukarıdaki iki metne bakarak öğretici metin ile edebi metin farklılıkları yazınız.

Gerçeklik, olduğu gibi anlatılır.
Gerçeklik değiştirilip dönüştürülerek anlatılır.
Amaç bilgi vermek, aydınlatmaktır.
Amaç, estetik zevk vermektir.
Her okuyan aynı anlamı çıkarır.
Okuyucuya göre değişen anlamları vardır.
Konuyu öznel bir bakış açısıyla ele alış vardır.
Kelimeler genellikle mecaz ve yan anlamlar kazanır.
Kelimeler genellikle ilk anlamlarında kullanılır.
Dil, bilgi verme işlevi olan göndergesel işlevde kullanılır.
Dil, sanatsal işlevde kullanılır.

b. Yeşil pencerenden bir gül at bana,
Işıklarla dolsun kalbimin içi.
Geldim işte mevsim gibi kapına,
Gözlerimde bulut, saçlarımda çiy. Metindeki imgeleri bularak yazınız.

14. Eleştirel okur kimdir ve özellikleri nelerdir?
Ana dilinin bütün inceliklerini gözetip araştırıcı, üretken ve yaratıcı düşünceye açık, evrensel düşünen eleştirici aydındır.
* Metni önceki bilgileriyle kıyaslar,
* Metinden yeni anlamlar üretir,
* Yeni düşünceler geliştirir
* Metni anlamlandırır ve sentezler,
* Metni olumlu ve olumsuz yönleriyle analiz eder ve değerlendirir,
* Sorgular ve bir yargıya varır.
15. Kitapta bir sözün verilip bunun açıklanması.
“Az okuyan az yaşar. Okunan her kitap insan ömrünü biraz daha uzatmaktadır.”
Eleştirmen Memet Fuat; “üreten değil, tüketen; düşünen değil, düşünülenleri aktaran, bilimin dedikodusunu yapan aydınları okumayan okur/yazar olarak niteler.” cümlesinde Memet Fuat, neyin önemini vurgulamaktadır? Önemini vurguladığı kim ise onun özelliklerini yazınız.
16. Okuduğunuz Himmet Çocuk adlı hikayenin teması, konusu, çatışması, olay örgüsü, kişi, zaman, mekan, anlatıcı, ana düşüncesi, dönemin gerçekliğini yansıtan unsurlar, dil ve üslup olarak bilgi veriniz.
Tema: Açlık, sefalet, mücadele, zulüm.
Konu: Kurtuluş Savaşı sonrası Anadolu insanının açlıkla, susuzlukla, zulümle, sefalet ve tabiatla mücadelesini anlatır.
Ana düşünce: Anadolu insanı tüm yokluk ve ağır şartlara rağmen güçlüdür, ayakta durabilmeyi başarabilmiştir.
Çatışma: Anadolu insanının açlığı, bunun yanı sıra yokluğun olması,
Gazetecilerle köylüler arasındaki çatışma,
Kişi: Halide Onbaşı, gazeteciler, şoför, muhafız, kılavuz adam, Himmet Çocuk.
Mekan: Elvanlar, İney, Uşak.
Zaman: Kurtuluş Savaşı yılları ve az bir zaman sonrası.
Anlatıcı: Birinci kişi.
Bakış açısı: Bize hikayedeki olayları kahraman anlatır. Yani kahraman bakış açısına sahip anlatıcı.
Dil ve üslup: Sade, anlaşılır bir dil kullanılmıştır. Diyalog, geriye dönüş gibi anlatım teknikleri kullanılmıştır. Bir şeyin gözümüzün önünde canlandırılarak anlatıldığı yerlerde betimleyici anlatım, olay anlatımının olduğu yerlerde öyküleyici anlatım türleri kullanılmıştır.
Olay örgüsü:
Gazetecilerin Elvanlar’da yanına aldıkları bir kılavuzla yola devam etmeleri,
İstanbul gazetecilerinin Yunan ordusunun yaptıklarını incelemek için İney’e gelmeleri,
Gazetecilerin soru sormaları,
Halide Onbaşı ile karşılaşma ve Halide Onbaşı’nın halkın içinde bulunduğu durumu anlatması,
peksimetlerin dağıtılması,
Himmet Çocuk’un ortaya çıkışı ve kendini, geçmişini anlatması,
Anlatıcının önceki zamanlara dönerek Himmet Çocuk’a benzeyen bir çocuğu hatırlaması,
Anadolu’nun güçlü bir şekilde ayakta durmasını, Himmet Çocuk gibiler sayesinde olduğunu anlatıcının düşünmesi.
Yazar: Halide Edip Adıvar
17. Okuduğunuz Değirmen adlı hikayenin teması, konusu, çatışması, olay örgüsü, kişi, zaman, mekan, anlatıcı, ana düşüncesi, dönemin gerçekliğini yansıtan unsurlar, dil ve üslup olarak bilgi veriniz.
Tema: Aşk, sevgi, tutku, fedakarlık.
Konu: Çingene delikanlı Atmaca’nın değirmencinin sakat kızına duyduğu aşk ve bu aşkı kanıtlamak için kolunu değirmen çarkına bilerek kaptırmasıdır.
Ana düşünce: Aşk, insanı eksilten ama aynı zamanda yücelten bir duygudur. Bazen sevdiğini eksikliğini paylaşmak için kendi varlığından vazgeçmektir.
Kişi: Değirmenci, Atmaca, değirmencinin sakat kızı, çingeneler, anlatıcı.
Atmaca: Gururlu, tutkulu, yetenekli, aşkı için yalnız kalmayı hatta bedenini eksiltmeyi göze alır.
Anlatıcı: Tarafsız olup bize Atmaca’nın trajik hikayesini anlatır.
Sakat kız: Öz güveni olmayan, içine kapanık, sevgiye muhtaç ama eksikliğini sevgiye engel olarak görür.
Mekan: Çınar ağaçlarının , derenin olduğu bir köy. Hikayenin merkez mekanı değirmendir ve kaderin ve aşkın acımasızlığını temsil eder.
Zaman: Bahar mevsimi
Anlatıcı: Birinci kişi.
Bakış açısı: Bize hikayedeki olayları kahraman anlatır. Yani kahraman bakış açısına sahip anlatıcı.
Dil ve üslup: Sade, anlaşılır, şiirsel bir dil kullanılmıştır. Diyaloglara yer verilmiştir. Bir şeyin gözümüzün önünde canlandırılarak anlatıldığı yerlerde betimleyici anlatım, olay anlatımının olduğu yerlerde öyküleyici anlatım türleri kullanılmıştır.
Olay örgüsü:
Çingeneler, değirmenin yanına konar,
Atmaca klarnetiyle herkesi etkiler,
Atmaca değirmencinin sakat kızına aşık olur,
Kız kendini eksik gördüğü için bu aşkı reddeder,
Atmaca klarnetiyle aşkını haykırır, kolunu değirmenin çarkına kaptırır.
Yazar: Sabahattin Ali
18. “Kalbime ip takılmış gibi ses gelen yere sürüklendim. On on iki yaşlarında, gocuğundan sular damlayan, el kadar güzel yüzlü, mavi gözlerini örten siyah kirpiklerinde yaş toplanmış bir çocuk arabacı gördüm. Bu da Himmet Çocuk gibi ihtiyar bir halaya bakmak için insanüstü hayat didişmesinde pişen bir çocuktu.”
a.Anlatıcı, hikayenin şimdiki zamanından geçmişte bir çocuk ve bu çocukla ilgili bir olayı hatırlatmıştır. Burada kullanılan anlatım tekniğinin adını yazınız.
b.Yukarıda altı çizili ifadede görülen anlatım türünün (anlatım biçiminin) adını yazınız.
c.“—¬¬Himmet, niçin peksimetini yemiyorsun?
—Sonra yerim teyze!
—Hele bir ye de sonra konuşalım.” Yandaki gibi en az iki kişinin karşılıklı konuşması tekniğine ne ad verilir?
19. Aşağıda okuma türleriyle (stratejisiyle) ilgili soruları cevaplandırınız.
a. Gözümüzün algıladığını beynimizde anlamlandırıp konuşma organımızla seslendirerek yaptığımız okuma türü nedir?
• Topluluk önünde konuşma becerisini geliştirir.
• Kelimelerin doğru telaffuz edilmesini sağlar.
• Seslerin pürüzsüz ve doğru çıkarılmasına yardımcı olur.
• Okuma zevki kazandırılmasında etkilidir.
• Görme ve işitme duyumuz harekete geçirildiği için anlama düzeyi artar.
• Cevap:
________________________________________
b. Gözümüzün algıladığını beynimizde anlamlandırıp içimizden yaptığımız, dudakların kımıldatılmadığı okuma türü nedir?
• Sesli okumaya göre daha hızlı ve akıcıdır.
• Genellikle tercih edilir.
• Cevap:
________________________________________
c. Metin hakkında genel bilgiler edinmek, metni ana hatlarıyla öğrenmek istiyorsak başvurduğumuz, normal okumaya göre zaman kazandıran okuma türü nedir?
• Cevap:
________________________________________
ç. Metni ana hatlarıyla kavramak ve önemli noktaları anlamak için yararlı olan okuma türü nedir?
• Cevap:
________________________________________
d. Metinde önemli görülen yerlerin altını çizerek yapılan, önemli yerleri bir araya getirerek metnin kolay anlaşılmasını sağlayan okuma türü nedir?
• Cevap:
________________________________________
e. Metni anlayıp anlamadığımıza yönelik sorular sorduğumuz, anlayamadığımız noktaları tespit edip ayrıntıların, önemli noktaların farkına vardığımız okuma türü nedir?
• Cevap:
________________________________________
f. Hem okuma öncesinde hem de okuma sırasında metinle ilgili kestirimde bulunduğumuz okuma türü nedir?
• Cevap:
________________________________________
g. Metnin hep birlikte okunup, metin hakkındaki duygu ve düşüncelerin paylaşıldığı; farklı düşüncelere hoşgörü gösterilme becerisinin geliştirilmesinde etkili olan ve farklı bakış açılarının öğrenildiği okuma türü nedir?
• Cevap:
20.a. Edebiyata şiirle başlamış, ancak roman ve hikâye türündeki eserleriyle tanınmıştır. Cumhuriyet Dönemi yazarlarındandır.
Eserlerinde özellikle şu konuları işlemiştir:
• Toplumsal eşitsizlik
• Anadolu köy ve kasabalarının sorunları
• Aydın kesimin köylüleri küçümsemesini eleştirme
İlk dönem hikâyelerinde dış gözlem ağır basarken, daha sonra toplumcu gerçekçi bir anlayışla hikâyeler yazmıştır.
Realizm (gerçekçilik) ve natüralizm (doğalcılık) akımlarının etkisindedir.
Romanları:
1. Kuyucaklı Yusuf
2. İçimizdeki Şeytan
3. Kürk Mantolu Madonna
Şiir Kitabı:
• Dağlar ve Rüzgâr
Hikâyeleri:
• Ses
• Kağnı
• Yeni Dünya
• Sırça Köşk
• Değirmen
Yukarıda sözü edilen yazar kimdir?
________________________________________
20.b.Halide Edip Adıvar, milli edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren hikâye ve romanlar kaleme almıştır. Milli Edebiyat Dönemi ve Cumhuriyet Dönemi’nde yaşamış yazarımızdır.
Babası onu iyi eğitim alması için önce Amerikan Kız Koleji’ne göndermiş, ardından Salih Zeki, Rıza Tevfik gibi hocalardan ders almıştır.
Milli Mücadele Dönemindeki Rolü:
• İzmir’in Yunanlar tarafından işgalini protesto eden konuşmalar yapmıştır.
• Sultanahmet Mitingi bu konuşmaların en önemlisidir.
• Anadolu’ya geçerek Kurtuluş Savaşı’na katılmış, cephe gerisinde hastanelerde çalışmıştır.
• Onbaşı rütbesine kadar yükselmiştir.
Hayatının büyük bölümü konferanslar, mitingler ve yazılarla geçmiştir.
Romanları:
• Ateşten Gömlek
• Vurun Kahpeye
• Sinekli Bakkal
• Handan…
Anı:
• Türk’ün Ateşle İmtihanı (Kurtuluş Savaşı anıları)
• Mor Salkımlı Ev (Çocukluk anıları)
Yukarıda sözü edilen yazar kimdir?