Söz Sanatları Çalışma Kitapçığı 4

SÖZ SANATLARI ÇALIŞMA KİTAPÇIĞI 4

Aşağıdaki dize, beyit ve dörtlüklerde hangi söz sanatları vardır? Karşısına yazınız.

1	Gündüz güne teslim oldum, geceler aya tutsak Irmaklarda toy olurken dereler çaya tutsak
2	Yamacında gezindiğin Şimdi dağlar ağlasın
3	Köz ateş vurdukça kaynasın kazan Yanıp da kül olsun huzuru bozan
4	Kimisi bir etmez kimisi buçuk Kimi adam değil kimisi açık Kimi yalın ayak kimi sırt açık Çıplaklara çul verdiydim bir zaman
5	Karac’oğlan der ki bakın geline Ömrümün yarısı gitti talan Sual eylen bizden evvel gelene Kim var imiş, biz burada yoğ iken
6	Bu eller miydi masallar arasından Rüyalara uzattığım bu eller miydi Arzu dolu, yaşamak dolu Bu eller miydi resimleri tutarken uyuyan
7	Yanmam gönlüm yansa da Ecel beni alsa da Gözlerim kapansa da Yıldızların altında
8	Vefasız Aslı’ya yol gösteren bu Kerem’in sazına cevap veren bu Kuruyan gözlere yaş gönderen bu Sızmadı toprağa çoban çeşmesi
9	Kalbim, yırtılıyor her nefesinde Kulağım, ruhumun kanat sesinde Eserim duvarın bir köşesinde Çıkamaz göğsümden başka bir seda
10	Yıldızlara sormuşlar: -Niçin bizden bu kadar uzaklarda yanar tükenirsiniz? -Ya sizin gözbebekleriniz demişler, niçin bizler açılırken onlar kapanır?
11	Gezdirir rüzgâr gibi üstünde yamaçların, Boynuma çifte zincir çift örgülü saçların. Ateşimden yanarken dalların ağaçların, Gözlerimin sel gibi yaşı çağlar ardında.
12	Çiçeğin rengi soldu, bitti şarkısı kuşun Yol tenha, dal mecalsiz, su durgun
13	Tutuşmuş ruhlarına bir damla gözyaşı sun Bir sebile döküldü bembeyaz güvercinler
14	Dolu rüzgârla çıkıp ufka giden yelkenli! Gidişin seçtiğin akşam saatinden belli
15	Bu yaz kemençeyi bir dinledinse Kanlıca’da, Baharda bir gece tamburu dinle Çamlıca’da
16	Ne denlü kim gide kara gele ak Gice ehli ola gündüze müştak
17	Ağacın biri bulvarda ölüyordu Şehrin camları kaygısız ölüyordu
18	Ey hafıza! Cömert memenden beni emzir, Zengin renklerini ufkuma dök, ey bahar!
19	Gözlerin kararan yollarda üzgün Ve bir zambak kadar beyazdır yüzün
20	Gamzen ciğerim deldi / deldi ciğerim gamzen Bilmem nic’olur halım / Halim nic’olur bilmem
21	Benim için her bir sözün kıymetlidir inciden Gözyaşların akıtma gel, odur gönlüm inciden
22	Rüzgar gökte bir gezinti, Üşürüz her akşam vakti, Ne sıcak vücutlar gitti, Toprağı ısıtmak için.
23	Biz denizde kaptan, ovada çiftçi, şehirde esnaf olan Biz gemi yürüten, tarla süren, alışveriş yapan
24	Sakın bir söz söyleme, yüzüme bakma sakın Sesini duyan olur, sana göz koyan olur
25	Aşiyân-i mürg-i dil, zülf-i perişânundadur Kande olsam ey peri, gönlüm senün yanundadur
26	İçimde damla damla bir korku birikiyor.
27	Aşk derdiyle hôşem el çek ilâcumdan tabîb Kılma dermân kim helâküm zehri dermânundadur
28	Ateş düştüğü yeri yakar.
29	Taşıma su ile değirmen dönmez.
30	Şeb-i yeldada uzar fecre kadar kıssa-i aşk Ta ki Mecnun bitirir nutkunu Leyla söyler
31	Yiyin efendiler yiyin bu han-ı yağma sizin Doyunca, tıksırınca, patlayıncaya kadar yiyin
32	Aramazdık gece mehtabı yüzün parlarken Bir uzak yıldıza benzerdi güneş sen varken
33	Tutabilir misin geçen zamanı Dönebilir misin on beşine Şaşmadın mı hiç çocuğum Baharın sessizce gelişine
34	Allah’a sığın şahs-ı halimin gazabından Zira “yumuşak huylu atın çiftesi pektir
35	Gökyüzünün başka rengi de varmış Geç fark ettim taşın sert olduğunu Su insanı boğar ateş yakarmış Her doğan günün bir dert olduğunu İnsan bu yaşa gelince anlarmış
36	Hani selamı hani bir peyamı cânânın Saba senin de işin hep heva imiş yazık
37	Baki çemende bir hayli perişan imiş varak Benzer ki bir şikâyeti var rüzgârdan

Edebiyatsultani.com

SÖZ SANATLARI ÇALIŞMA KİTAPÇIĞI 4 CEVAPLAR

1	Gündüz güne teslim oldum, geceler aya tutsak Irmaklarda toy olurken dereler çaya tutsak	Gece-gündüz	Tezat
2	Yamacında gezindiğin Şimdi dağlar ağlasın	Dağların ağlaması	Teşhis
3	Köz ateş vurdukça kaynasın kazan Yanıp da kül olsun huzuru bozan	Kazan kaynamaz, içindekiler kaynar.	Ad aktarması
4	Kimisi bir etmez kimisi buçuk Kimi adam değil kimisi açık Kimi yalın ayak kimi sırt açık Çıplaklara çul verdiydim bir zaman	“Kimi” sözcükleri tekrar edilmiş.	Tekrir
5	Karac’oğlan der ki bakın geline Ömrümün yarısı gitti talan Sual eylen bizden evvel gelene Kim var imiş, biz burada yoğ iken	“var, yok” kelimeleriyle tezat yapılmış.	Tezat
6	Bu eller miydi masallar arasından Rüyalara uzattığım bu eller miydi Arzu dolu, yaşamak dolu Bu eller miydi resimleri tutarken uyuyan	Bu dörtlükte şair, resimleri tutan ellerin kime ait olduğunu biliyor aslında. Ama “eller”e dikkat çekmek için bilmezlikten gelerek tecahül-i arif sanatına başvuruyor. Bu dörtlükte soru sorma da söz konusu olduğu için aynı zamanda istifham sanatı da vardır.	Tecahül-i arif, İstifham
7	Yanmam gönlüm yansa da Ecel beni alsa da Gözlerim kapansa da Yıldızların altında	Gözleri kapanmak, gerçek ve mecaz anlama gelir. Burada gözleri kapanmak ölmek anlamında kullanılmış.	Kinaye
8	Vefasız Aslı’ya yol gösteren bu Kerem’in sazına cevap veren bu Kuruyan gözlere yaş gönderen bu Sızmadı toprağa çoban çeşmesi	Kerem ile Aslı hikayesine göndermede bulunulduğu için telmih sanatı vardır.	Telmih
9	Kalbim, yırtılıyor her nefesinde Kulağım, ruhumun kanat sesinde Eserim duvarın bir köşesinde Çıkamaz göğsümden başka bir seda	Kalp, yırtılmaz. Kalbi bir bez veya yırtılan herhangi bir nesneye benzetmiş olabilir. Bu nedenle istiare var.	İstiare
10	Yıldızlara sormuşlar: -Niçin bizden bu kadar uzaklarda yanar tükenirsiniz? -Ya sizin gözbebekleriniz demişler, niçin bizler açılırken onlar kapanır?	Yıldızlar kişileştirilmiş ve konuşturulmuştur.	Teşhis, İntak
11	Gezdirir rüzgâr gibi üstünde yamaçların, Boynuma çifte zincir çift örgülü saçların. Ateşimden yanarken dalların ağaçların, Gözlerimin sel gibi yaşı çağlar ardında.	Örgülü saç, zincire benzetilmiş. Gözlerimin sel gibi yaşı çağlar, ifadesiyle mübalağa vardır.	Teşbih, Mübalağa
12	Çiçeğin rengi soldu, bitti şarkısı kuşun Yol tenha, dal mecalsiz, su durgun	Kuşa şarkı söyleme özelliği yüklenerek kişileştirilmiştir.	Teşhis
13	Tutuşmuş ruhlarına bir damla gözyaşı sun Bir sebile döküldü bembeyaz güvercinler	Sebile dökülen sudur. Güvercinler suya benzetilmiş ancak söylenmemiştir.	Kapalı istiare
14	Dolu rüzgârla çıkıp ufka giden yelkenli! Gidişin seçtiğin akşam saatinden belli	Yelkenli, sözcüğüyle gemi kastedilmiş. Parça bütün ilişkisi vardır.	Ad aktarması
15	Bu yaz kemençeyi bir dinledinse Kanlıca’da, Baharda bir gece tamburu dinle Çamlıca’da	Kemençe, tambur, dinlemek sözcükler bir arada kullanılmıştır.	Tenasüp
16	Ne denlü kim gide kara gele ak Gice ehli ola gündüze müştak	Kara-ak sözcükleriyle tezat yapılmıştır.	Tezat
17	Ağacın biri bulvarda ölüyordu Şehrin camları kaygısız ölüyordu	Ağaç ölmez, burada kişileştirilmiştir.	Teşhis
18	Ey hafıza! Cömert memenden beni emzir, Zengin renklerini ufkuma dök, ey bahar!	Ey hafıza derken seslenmiş.	Nida
19	Gözlerin kararan yollarda üzgün Ve bir zambak kadar beyazdır yüzün	Yüzü beyazlık açısından zambağa benzetmiş.	Teşbih
20	Gamzen ciğerim deldi / deldi ciğerim gamzen Bilmem nic’olur halım / Halim nic’olur bilmem	Bir cümle ya da dize içindeki sözleri ters çevirerek söylemektir.	Akis
21	Benim için her bir sözün kıymetlidir inciden Gözyaşların akıtma gel, odur gönlüm inciden	“inciden” ifadeleri farklı anlamlarda kullanılarak cinas yapılmıştır.	Cinas
22	Rüzgar gökte bir gezinti, Üşürüz her akşam vakti, Ne sıcak vücutlar gitti, Toprağı ısıtmak için.	İnsanların ölmesinin sebebini toprağı ısıtmak olarak ifade etmiş.	Hüsn-i talil
23	Biz denizde kaptan, ovada çiftçi, şehirde esnaf olan Biz gemi yürüten, tarla süren, alışveriş yapan	Sanatçı, şiirde en az iki şeyden bahsettikten sonra, bunların her birine ait olan özellikleri, fiilleri sıralar ya da açıklar. Burada kaptan, yürüten; çiftçi, süren; esnaf, alışveriş yapan ifadeleriyle leffüneşr yapılmıştır.	Leffüneşr
24	Sakın bir söz söyleme, yüzüme bakma sakın Sesini duyan olur, sana göz koyan olur	Sakın bir söz söyleme, sesini duyan olur ifadesiyle leffüneşr yapılmıştır.	Leffüneşr
25	Aşiyân-i mürg-i dil, zülf-i perişânundadur Kande olsam ey peri, gönlüm senün yanundadur	Peri ifadesiyle istiare yapılmıştır. Şair sevgiliyi güzellik bakımından periye benzetmiştir.	İstiare
26	İçimde damla damla bir korku birikiyor.	Birikmek katı, sıvı ve gaza ait bir özelliktir. Burada şair korkuyu somutlaştırmıştır.	İstiare
27	Aşk derdiyle hôşem el çek ilâcumdan tabîb Kılma dermân kim helâküm zehri dermânundadur	İlaç, tabib, derman, zehir, helak sözcükleriyle tenasüp yapmıştır.	Tenanüp
28	Ateş düştüğü yeri yakar.	Burada kastedilen gerçek anlamı değildir. Felaket kimlerin başına gelirse asıl onlar etkilenir. Musibet kimin başına gelmiş ise sadece onu sürekli acı içinde bırakır. Başkalarının acıması, üzülmesi, gelir geçer.	Kinaye
29	Taşıma su ile değirmen dönmez.	Gerçekte taşıma su ile değirmen dönmez. Ancak burada kastedilen şudur: “Bir işi yapacak kimsede yeteri kadar güç ve donanım bulunmadıkça, onun bunun yardımıyla sürekli ve verimli bir iş yürütülemez.”	Kinaye
30	Şeb-i yeldada uzar fecre kadar kıssa-i aşk Ta ki Mecnun bitirir nutkunu Leyla söyler	Mecnun ve Leyla sözcükleriyle telmih sanatı yapılmıştır.	Telmih
31	Yiyin efendiler yiyin bu han-ı yağma sizin Doyunca, tıksırınca, patlayıncaya kadar yiyin	Yiyin efendiler derken makam sahibi olup da bu makamı kendi menfaatleri için kullananları eleştiriyor.	Tariz
32	Aramazdık gece mehtabı yüzün parlarken Bir uzak yıldıza benzerdi güneş sen varken	Sevgilisini güneşten daha parlak görerek mübalağa yapmıştır.	Mübalağa
33	Tutabilir misin geçen zamanı Dönebilir misin on beşine Şaşmadın mı hiç çocuğum Baharın sessizce gelişine	Anlatımı çekici kılmak için soru cümlelerinden yararlanmış. İstifham; hayret, şaşırma, hüzün, nefret gibi değişik duyguların etkisi ile ortaya çıkan bir sanattır.	İstifham
34	Allah’a sığın şahs-ı halimin gazabından Zira “yumuşak huylu atın çiftesi pektir	İrsal-i meselde bir atasözü kullanılır. Yumuşak huylu atın çiftesi pektir, ifadesi bir atasözüdür.	İrsal-i Mesel
35	Gökyüzünün başka rengi de varmış Geç fark ettim taşın sert olduğunu Su insanı boğar ateş yakarmış Her doğan günün bir dert olduğunu İnsan bu yaşa gelince anlarmış	Şair gökyüzünün ne renkte olduğunu, taşın sert olduğunu, suyun insanı boğduğunu bilmektedir. Ancak şair, kendisindeki ve çevresindeki birtakım değişiklikleri sonradan fark ettiğini anlatmak için bu yola başvurmuştur.	Tecahül-i arif
36	Hani selamı hani bir peyamı cânânın Saba senin de işin hep heva imiş yazık	Burada “heva” sözcüğü ile tevriye yapılmıştır. Çünkü “heva” sözcüğü “hava” ve “istek, arzu” anlamına gelmektedir. Sözcüğün yakın anlamı “hava” söylenmiş; ama “istek, arzu” anlamı anlatılmak istenmiştir.	Tevriye
37	Baki çemende bir hayli perişan imiş varak Benzer ki bir şikâyeti var rüzgârdan	Bu dizelerde “rüzgâr” sözcüğü ile tevriye yapılmıştır. Çünkü rüzgâr sözcüğünün iki anlamı vardır. Yakın anlam “yel”, uzak anlam ise “zaman’dır. Şiirde yakın anlam söylenerek sözcüğün uzak anlamı anlatılmak istenmiştir.	Tevriye